Από το 2000, που άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά η αποασυλοποίηση των ψυχικά ασθενών, μέσω του κοινοτικού προγράμματος «Ψυχαργώς» (ένας ανελλήνιστος νεολογισμός), θα περίμενε κανείς ότι το πλοίο Αργώ θα έπαιρνε τις ψυχές των ασθενών από τις αποθήκες των ψυχιατρείων και θα τις εναπόθετε ασφαλείς στο φυσικό τους χώρο, την κοινωνία. Η κατάσταση που υπάρχει σήμερα άλλα μαρτυρεί. Το καράβι πλέει μεσοπέγαλα με το υπουργείο από τη μια και τις ΜΚΟ από την άλλη να το διεμβολίζουν, με άμεσο ενδεχόμενο οι επιβάτες (ένοικοι και εργαζόμενοι) να κινδυνεύουν να βρεθούν στον πάτο.
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.
Οταν η λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση έκανε τα πρώτα βήματά της, ανατέθηκε από την τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ (πολιτική που συνέχισε και η σημερινή) εκτός από ΝΠΔΔ και σε μη κυβερνητικές οργανώσεις να συστήσουν μονάδες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης (ξενώνες, οικοτροφεία, διαμερίσματα) για να φιλοξενήσουν ασθενείς που διαβιούσαν για δεκαετίες στα ψυχιατρικά άσυλα – κολαστήρια της χώρας. Παρουσιάστηκαν τότε αυτές οι ΜΚΟ (ΝΠΙΔ) ως φορείς καινοτομίας και ευελιξίας σε σχέση με το απαρχαιωμένο και γραφειοκρατικό δημόσιο σύστημα, που θα έδιναν φτερά στην ψυχιατρική μεταρρύθμιση. Σήμερα, έπειτα από μόλις λίγα χρόνια, έχουμε τα πρώτα δείγματα αυτής της καινοτομίας. Απλήρωτοι εργαζόμενοι από δύο έως πέντε μήνες στις δομές των ΝΠΙΔ, συγχωνεύσεις δομών, περικοπές στην παροχή φροντίδας και υποβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών προς τους ενοίκους.
Με το νόμο 2716/99, που προβλέπει την ανάπτυξη τέτοιων δομών από μη κερδοσκοπικούς αλλά και κερδοσκοπικούς φορείς, ξεκινά η ιδιωτικοποίηση και σε αυτό το χώρο της υγείας. Οι δομές θα λειτουργούσαν αρχικά και με την χρηματοδότηση της ΕΕ κατά 75% και μόνο για τους πρώτους 18 μήνες. Μετά θα αναλάμβανε το κράτος. Από το φετινό κρατικό προϋπολογισμό προβλέπονται περίπου 27 εκατ. ευρώ, ενώ για να συνεχίσουν υποτυπωδώς να λειτουργούν οι δομές απαιτούνται περί τα 57 εκατ. ευρώ! Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δώσει τα ΝΠΙΔ, τα χρήματα αυτά καλύπτουν λιγότερο από το 40% των πραγματικών αναγκών τους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΜΥΠΕΠ (Μονάδα Υποστήριξης και Παρακολούθησης «Ψυχαργώς – Β’ Φάση»), στις δομές των ΝΠΙΔ απασχολούνται περί τους 1520 εργαζόμενους. Μέσα σε ένα χρόνο απολύθηκαν 58 εργαζόμενοι, ενώ άλλοι 208 εξαναγκάστηκαν σε αποχώρηση, εξαιτίας της μη καταβολής των δεδουλευμένων, όταν στο ίδιο διάστημα είχαμε 1 απόλυση και μόλις 8 αποχωρήσεις από τις δομές των ΝΠΔΔ!
Τα παραπάνω είναι μόνο μια πτυχή της ψυχιατρικής απορρύθμισης! Παραθέτουμε ορισμένα ενδεικτικά στοιχεία που φανερώνουν το χαρακτήρα αυτής της μεταρρύθμισης, που δεν είναι άλλος από την αποσυμφόρηση των ψυχιατρείων και το κλείσιμό τους, στη βάση του «εξορθολογισμού των δαπανών στο επίπεδο της εκτίμησης του κόστους» (κοινωνικές δαπάνες θέλουν να περικόψουν, για να το πούμε απλά). Μια μεταστέγαση των ασθενών, μια απονοσοκομειοποίηση, εντέλει. Μια ψυχιατρική μεταρρύθμιση που δεν συνοδεύεται από την ανάπτυξη της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, την κοινοτική ψυχιατρική, την τομεοποίηση, την πρόληψη της ψυχικής υγείας. Μια μεταρρύθμιση που δεν ήρθε σε σύγκρουση με το θεσμό του ψυχιατρείου, αλλά ήρθε απλά για να το συμπληρώσει, να το προεκτείνει.
Στην Αττική, σε ένα πληθυσμό 5 εκατομμυρίων κατοίκων, λειτουργούν μόνο 4 κέντρα ψυχικής υγείας, ενώ σύμφωνα με τις προδιαγραφές αντιστοιχεί 1 κέντρο ψυχικής υγείας ανά 150.000 κατοίκους!
Μέσα στο 2005 μόνο στο Δαφνί έγιναν 1634 εισαγωγές, από τις οποίες οι 1034 έγιναν κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, ακούσιες εισαγωγές δηλαδή. Οταν σε αρκετές περιοχές της χώρας επιχειρήθηκε να συσταθούν νέες δομές αποϊδρυματισμού, συνάντησαν αντιδράσεις των κατοίκων, που οφείλονται στην άγνοια και το φόβο που καλλιεργούν το στίγμα απέναντι στον ψυχικά ασθενή. Στίγμα που εξέθρεψε το σύστημα μέσα από την παράδοση του εγκλεισμού και της απομόνωσης και τις αντιλήψεις που προωθούσε περί επικινδυνότητας και επιδημικότητας της «τρέλας». Την παντελή απουσία δράσεων για αγωγή και ευαισθητοποίηση του λαού παραδέχτηκαν σε πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή όλες οι ηγεσίες (πρώην και νυν) του υπουργείου Υγείας. Ακούστηκαν, βέβαια, οι γνωστές δεσμεύσεις για αλλαγή πορείας, αλλά από παχιά λόγια έχουμε χορτάσει. Το πρόγραμμα θα προχωρά με περιστασιακές κρίσεις που θα έχουν οδυνηρές συνέπειες τόσο για τους ενοίκους όσο και τους εργαζόμενους των δομών.
Για τους εργαζόμενους στις δομές ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, που διεκδικούν την καταβολή των δεδουλευμένων τους, ελλοχεύει ο κίνδυνος να γίνουν οι ίδιοι φορείς υπεράσπισης των επιχειρηματικών σχεδίων των αφεντικών τους. Ηδη, σε αρκετές δομές τα αφεντικά παρακινούν τους εργαζόμενους να συμμετάσχουν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από το υπουργείο (τους χρησιμοποιούν δηλαδή σαν ομήρους για την άσκηση πίεσης), ενώ σε άλλες περιπτώσεις παρακινούν τους εργαζόμενους να συστήσουν σωματεία (που θα βρίσκονται υπό εργοδοτικό έλεγχο). Γιατί αυτό που διεκδικούν οι φορείς δεν είναι άλλο από την αναπαραγωγή τους, δεν είναι άλλο από τη διασφάλιση του ζεστού χρήματος που εισρέει στα ταμεία τους από τον κρατικό κορβανά.
Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να πέσουν στη λούμπα της μεσολάβησης ανάμεσα στους μπίζνεσμεν των δομών και το υπουργείο, γιατί και τα δυο αυτά μέρη ευθύνονται εξίσου για το χάλι της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να αγωνιστούν για να διασφαλίσουν την άμεση καταβολή των δεδουλευμένων τους, να διασφαλίσουν τις θέσεις εργασίας και ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς για τους ίδιους και διαβίωσης για τους ενοίκους των δομών, προασπίζοντας πάντα το δημόσιο χαρακτήρα και της ψυχικής υγείας. Το τελευταίο σηκώνει πολλή συζήτηση, αλλά λόγω έλλειψης χώρου δεν μπορεί να γίνει σε αυτό το σημείωμα
ΥΓ: Ανέστειλαν τελικά οι φορείς των δομών αποασυλοποίησης τη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο υπουργείο Υγείας, που είχαν προγραμματίσει για την περασμένη Τετάρτη, καθώς πήραν τη διαβεβαίωση ότι θα τους χορηγηθούν 15 εκατ. ευρώ. Αυτό επιβεβαιώνει όσα γράφτηκαν παραπάνω. Το μόνο που τους απασχολεί είναι να αναπαράγονται ως επιχειρήσεις και να εξασφαλίζουν ζεστό χρήμα για το εμπόριο των ψυχών.
