Τους βασικούς άξονες του σχεδίου νόμου που θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση για 15 ημέρες (αρχής γενομένης από την Τρίτη 3/12;) παρουσίασε η Νίκη Κεραμέως σε συνέντευξη Τύπου. Οι βασικοί άξονες αφορούν την αξιολόγηση των Πανεπιστημίων, μέσω της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), που αντικαθιστά την Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας (ΑΔΙΠ) και τους ΕΛΚΕ, ενώ δεν είναι σίγουρο αν στο νομοσχέδιο θα συμπεριλαμβάνονται και άλλες ρυθμίσεις, όπως η ηλεκτρονική ψηφοφορία στις φοιτητικές εκλογές, που σκοπό έχει να βάλει ταφόπλακα σε κάθε ζωντανή διαδικασία (συνελεύσεων-ζυμώσεων-αντιπαραθέσεων-αποφάσεων) του φοιτητικού κινήματος.
Το 20% της ήδη πετσοκομμένης κρατικής χρηματοδότησης τίθεται υπό την αίρεση της αξιολόγησης. Καταρρίπτεται ακόμη και αυτή η αυταπάτη της αξιολόγησης ως εσωτερικής διαδικασίας, που συνάδει με το «αυτοδιοίκητο» των ΑΕΙ.
Την αξιολόγηση που γίνεται πραγματική καρμανιόλα για τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και επεκτείνεται σε πολλά πεδία διενεργεί η «ανεξάρτητη» Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, η οποία θα κρίνει φυσικά με βάση τη στρατηγική που χαράσσει για την ανώτατη εκπαίδευση η εκάστοτε κυβέρνηση. Και η στρατηγική αυτή δεν είναι άλλη από την προσαρμογή στις εκάστοτε ανάγκες και ιεραρχήσεις της καπιταλιστικής αγοράς.
Οι ευμετάβλητες «ανάγκες» της καπιταλιστικής παραγωγής θα κρίνουν και το σχεδιασμό που θα διενεργείται από την ΕΘΑΑΕ των συγχωνεύσεων-καταργήσεων Τμημάτων-Σχολών-Πανεπιστημίων.
Με δεδομένους αυτούς τους παράγοντες, καθώς και το γεγονός ότι τα αποθεματικά των Πανεπιστημίων έχουν γίνει φύλλο και φτερό λόγω Μνημονίων, είναι σίγουρο ότι τα Ιδρύματα θα οδηγηθούν σε έναν άγριο ανταγωνισμό, ώστε να αποκομίσουν μεγαλύτερο μέρος από την λειψή πίττα της κρατικής χρηματοδότησης και να εξασφαλίσουν (;) την ύπαρξη και στοιχειώδη λειτουργία τους.
Ταυτόχρονα η ανάγκη για ικανοποίηση δεικτών αξιολόγησης όπως η «εξωστρέφεια», η «ερευνητική δραστηριότητα», κ.λπ. θα τα οδηγήσει να γίνουν έρμαια της αγοράς, των προτεραιοτήτων που επιλέγει κάθε φορά το κεφάλαιο με στόχο την αύξηση της κερδοφορίας του. Οι επιπτώσεις στη λειτουργία των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, στην ποιότητα σπουδών, στο εύρος και την ποιότητα των παρεχόμενων επιστημονικών γνώσεων, των πτυχίων θα είναι δυσμενέστατες.
Είναι προφανές ότι τη «νύφη θα πληρώσουν» πρωτίστως τα περιφερειακά ιδρύματα και οι ανθρωπιστικές σπουδές, που δεν έχουν διευρυμένη δυνατότητα ερευνητικής δραστηριότητας, όπως έχουν οι λεγόμενες παραγωγικές σχολές.
Κοντολογίς, δημιουργείται ένα ασφυκτικό σύστημα αξιολόγησης των Πανεπιστημίων με όρους «αποδοτικότητας» και σκληρής «ανταγωνιστικότητας», απόλυτα ελεγχόμενο από την εκάστοτε κυβέρνηση.
Τον πρώτο λόγο έχουν τα όργανα που δημιουργούνται εντός της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης:
Το Ανώτατο Συμβούλιο αποφασίζει για την «αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη» (συγχωνεύσεις-καταργήσεις), την κατανομή του πετσοκομμένου ετήσιου προϋπολογισμού επιχορήγησης των ΑΕΙ (με τι κριτήρια; Μήπως «αντικειμενικούς δείκτες», όπως ο αριθμός των φοιτητών, η διάρκεια των προγραμμάτων σπουδών, η γεωγραφική θέση των πανεπιστημίων, κ.λπ.) και την κατανομή του 20% της χρηματοδότησης αυτής μέσω δεικτών αξιολόγησης {π.χ. «εξωστρέφεια», «ερευνητική δραστηριότητα», «ποιότητα σπουδών» (στην ποιότητα σπουδών, προφανώς, θα συμπεριλαμβάνεται ο αριθμός των «ενεργών» φοιτητών, οι «αιώνιοι» φοιτητές, ο χρόνος αποφοίτησης, κ.ά.}.
Και το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης, που αξιολογεί, με τη συνδρομή και των «κοινωνικών εταίρων», τα ΑΕΙ και το εάν πληρούν τις ποιοτικές προϋποθέσεις ακόμη και για να οργανώνουν προγράμματα σπουδών α’, β’ και γ’ κύκλου, τις ερευνητικές μονάδες και πιστοποιεί ως εξωτερικός κέρβερος τα εσωτερικά συστήματα διασφάλισης της ποιότητας, τα προγράμματα σπουδών (τα μελλοντικά και τα ήδη υπάρχοντα), ενώ διενεργεί και θεματικές αξιολογήσεις (π.χ. στρατηγική διεθνοποίησης, ισότητα των φύλων, πρόσβαση ΑμεΑ).
Με το σχέδιο νόμου το υπουργείο Παιδείας διατείνεται ότι ρυθμίζει τις προϋποθέσεις που εξασφαλίζουν «απελευθέρωση της έρευνας και δημιουργία ευέλικτου και ευπροσάρμοστου πλαισίου λειτουργίας των Ειδικών Λογαριασμών Ερευνας (ΕΛΚΕ)», απ’ όπου περνά όλη η ιδιωτική χρηματοδότηση από «τρίτους».
Με τη συναίνεση των πρυτάνεων (έχουν χαρακτηρίσει «θετική» τη σχετική πρωτοβουλία) και με πρόσχημα την «απελευθέρωση από το βραχνά της γραφειοκρατίας» η κυβέρνηση ουσιαστικά θέλει ν’ ανοίξει πόρτες και παράθυρα στην ιδιωτική χρηματοδότηση των ιδρυμάτων μέσω της κατά παραγγελίαν και προς όφελος των καπιταλιστικών επιχειρήσεων έρευνας.
Οι βασικοί άξονες του σχεδίου νόμου, που αφορούν τη χρηματοδότηση-αξιολόγηση είναι οι εξής, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας (οι εμφάσεις δικές μας):
♦ Η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) αποτελείται από:
(α) τον Πρόεδρο
Ο Πρόεδρος θα ορίζεται με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ύστερα από εισήγηση του Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων και σύμφωνη γνώμη της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.
(β) το Ανώτατο Συμβούλιο
Το Ανώτατο Συμβούλιο θα αποτελεί επιτελικό όργανο για τις μείζονες αποφάσεις αναδιάρθρωσης του ακαδημαϊκού χάρτη, του στρατηγικού σχεδιασμού και της χρηματοδότησης των ΑΕΙ. Θα συμμετέχουν Καθηγητές α’ βαθμίδας από την Ελλάδα ή το εξωτερικό. Τα Μέλη του θα επιλέγονται από τριμελές Συμβούλιο Επιλογής, αποτελούμενο από τον Πρόεδρο και δύο Καθηγητές α’ βαθμίδας, μετά από δημόσια προκήρυξη.
(γ) το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης
Το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης θα αποτελεί εκτελεστικό όργανο που αξιολογεί και πιστοποιεί τα ΑΕΙ και τα προγράμματα σπουδών. Θα συμμετέχουν εξειδικευμένοι Καθηγητές α’ βαθμίδας ανά γνωστικό αντικείμενο καθώς και εκπρόσωποι φοιτητών και κοινωνικών εταίρων. Τα Μέλη του θα επιλέγονται από τριμελές Συμβούλιο Επιλογής, αποτελούμενο από τον Πρόεδρο και δύο Καθηγητές α’ βαθμίδας, ανά γνωστικό αντικείμενο, μετά από δημόσια προκήρυξη.
(δ) τον Γενικό Διευθυντή, ο οποίος επίσης θα επιλέγεται από τριμελές Συμβούλιο Επιλογής, αποτελούμενο από Μέλη του Ανώτατου Συμβουλίου, μετά από δημόσια προκήρυξη.
♦ Το Ανώτατο Συμβούλιο της ΕΘΑΑΕ θα εισηγείται στον Υπουργό:
• Tο πρόγραμμα εθνικής στρατηγικής για την ανώτατη εκπαίδευση.
• Tην ίδρυση, συγχώνευση, κατάτμηση, κατάργηση πανεπιστημίων, σχολών, τμημάτων.
• Την κατανομή του ετήσιου προϋπολογισμού επιχορήγησης στα ΑΕΙ.
• Την κατανομή 20% της χρηματοδότησης αυτής μέσω αξιολόγησης (υλοποίηση για πρώτη φορά performance-based funding και παροχή κινήτρων στα ΑΕΙ να βελτιωθούν σε στόχους που τα ίδια επιλέγουν, στο πλαίσιο της αυτονομίας τους, π.χ. ποιότητα εκπαίδευσης, ερευνητική δραστηριότητα, δράσεις εξωστρέφειας).
• Τις προγραμματικές συμφωνίες Υπουργείου και ΑΕΙ.
♦ Το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης:
• Αξιολογεί τα ΑΕΙ και το εάν πληρούν τις ποιοτικές προϋποθέσεις για να οργανώνουν προγράμματα σπουδών α’, β’ και γ’ κύκλου.
• Αξιολογεί τις ερευνητικές μονάδες εντός ΑΕΙ.
• Πιστοποιεί την ποιότητα:
– των εσωτερικών συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας των ΑΕΙ
– των προγραμμάτων σπουδών (εκ των προτέρων για τα μελλοντικά & εκ των υστέρων για τα ήδη ιδρυθέντα)
• Διενεργεί θεματικές αξιολογήσεις των ΑΕΙ (π.χ. στρατηγική διεθνοποίησης, ισότητα των φύλων, πρόσβαση ΑμεΑ).
Γιούλα Γκεσούλη
