του Πολ Λαρούντι
26 Ιούνη του 2026
Η παρούσα ανάλυση βασίζεται σε έκθεση της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής για το Κατεχόμενο Παλαιστινιακό Έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ και του Ισραήλ. Η έκθεση περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο οι ισραηλινές αρχές και οι δυνάμεις ασφαλείας στοχοποιούν σκόπιμα Παλαιστινιόπουλα [παιδιά], με αποτέλεσμα τη διάπραξη γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου. Η έκθεση παρουσιάστηκε δημόσια σε συνέντευξη Τύπου στη Γενεύη της Ελβετίας, η οποία καταγράφηκε στο παρακάτω βίντεο:
https://youtu.be/hhOPFhUXnlk?si=Pw7QZnrraa3KTL9k
Θα έπρεπε να είναι σαφές ότι οι γενοκτονικές και εγκληματικές πράξεις που περιγράφονται στην έκθεση αποτελούν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του σιωνιστικού σχεδίου για τη δημιουργία ενός εθνοτικά εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη, μέσω της εκκένωσής της από τον υπάρχοντα πληθυσμό της και της αντικατάστασής του από εβραίους μετανάστες.
Τέτοια σχέδια δεν είναι καινούργια και συναντώνται σε ολόκληρη την ιστορία, από αφηγήσεις εξόντωσης πληθυσμών στην αρχαιότητα, συμπεριλαμβανομένης της Βίβλου (είτε αυτές είναι ιστορικά ακριβείς είτε όχι). Σε πιο πρόσφατες εποχές έχουμε γίνει μάρτυρες ανάλογων γενοκτονικών ενεργειών από ευρωπαϊκούς εποικιστικούς πληθυσμούς στην αμερικανική ήπειρο, της συμπεριφοράς των αμερικανικών στρατευμάτων κατά τη διάρκεια και μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο στις Φιλιππίνες, της διαίρεσης της Ινδίας, της γαλλικής καταστολής της αλγερινής αντίστασης, της γενοκτονίας στη Ρουάντα, της ναζιστικής μεταχείρισης των κατεχόμενων εδαφών και πληθυσμών, των πολέμων στη Γιουγκοσλαβία και άλλων περιπτώσεων. Δεν έφτασαν όλες στο ίδιο επίπεδο βίας, εγκληματικότητας και εξόντωσης πληθυσμών, αλλά όλες αξίζουν τον ίδιο βαθμό καταδίκης και λογοδοσίας.
Θα ήθελα όμως πρώτα να αναφερθώ στο ζήτημα του αναπόφευκτου. Στην περίπτωση του σιωνιστικού σχεδίου, αυτό ήταν εξαρχής σκόπιμα βίαιο, ακόμη κι αν κατά καιρούς υπήρξαν προσωρινές, κυρίως μεμονωμένες, προσπάθειες συνύπαρξης και εμπορικών σχέσεων. Η δολοφονία και η εκδίωξη του 60% του παλαιστινιακού πληθυσμού κατά την ίδρυση του Ισραήλ, την οποία οι Παλαιστίνιοι αποκαλούν Νάκμπα («Καταστροφή»), χαρακτηρίστηκε ως το «προπατορικό αμάρτημα» του Ισραήλ από «φιλελεύθερους» Ισραηλινούς (όπως η Τάνια Ράινχαρτ), οι οποίοι πίστευαν ότι το Ισραήλ όφειλε να επιστρέψει τα εδάφη που κατέλαβε στον πόλεμο του 1967 και να καταλήξει σε ειρηνευτική συμφωνία με τους Παλαιστινίους.
Ωστόσο, η σιωνιστική ηγεσία ήταν πάντοτε υπόλογη απέναντι στο πιο ριζοσπαστικό τμήμα του πληθυσμού, το οποίο προτιμούσε να διατηρήσει τα εδαφικά κέρδη του 1967, συμπεριλαμβανομένων των συριακών Υψιπέδων του Γκολάν, και να τα υποβάλει σε εθνοκάθαρση πριν από την προσάρτησή τους. Επιπλέον, οι εδαφικές της φιλοδοξίες εκτείνονταν σε μέρος ή στο σύνολο του Λιβάνου, σε πρόσθετες περιοχές της Συρίας, στη χερσόνησο του Σινά και, τελικά, πολύ πέραν αυτών.
Οι «φιλελεύθεροι» δεν ήταν κατάλληλοι για τέτοιες επιδιώξεις. Ετσι, η ηγεσία επένδυσε σημαντικά στο πιο ριζοσπαστικό εποικιστικό κίνημα, παρέχοντάς του επιδοτήσεις, προστασία και νομικές διευκολύνσεις ώστε να μπορεί να κατάσχει ολοένα μεγαλύτερες εκτάσεις κατεχόμενης παλαιστινιακής γης. Το αποτέλεσμα αυτής της επένδυσης είναι εμφανές στο σημερινό ισραηλινό υπουργικό συμβούλιο, με υπουργούς όπως ο Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο Ισραέλ Κατζ και ακόμη και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, οι οποίοι είτε υπερασπίζονται είτε αρνούνται ανειλικρινώς τις θηριωδίες που περιγράφονται στην έκθεση της Εξεταστικής Επιτροπής [του ΟΗΕ].
Αυτό που υποστηρίζω είναι ότι αυτή η πορεία προς τις θηριωδίες και τη βαρβαρότητα είναι φυσιολογική για κινήματα που απαιτούν εθνοκάθαρση και εξόντωση προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους. Ετσι συνέβαινε πάντοτε. Αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της επιδίωξης ενός εβραϊκού κράτους, ενός λευκού άριου κράτους, ενός κράτους καθαρής φυλετικά Καμπότζης ή μιας ιαπωνικής ή ευρωπαϊκής εκδοχής του «προφανούς πεπρωμένου» (manifest destiny) και ούτω καθεξής. Ο μόνος τρόπος επίτευξης τέτοιων εθνοτικών και ρατσιστικών στόχων είναι μέσω μεθόδων όπως αυτές που περιγράφει η Εξεταστική Επιτροπή. Τέτοια εγκλήματα αποτελούν αναπόφευκτη συνέπεια της ιδέας ενός εβραϊκού κράτους, εκτός αν αυτή εγκαταλειφθεί ή αποτραπεί αρκετά νωρίς στην εξέλιξή της.
Γι’ αυτό λέω ότι όσοι υποστηρίζουν το Ισραήλ είναι εγκληματίες. Τα τεράστια εγκλήματα του κράτους του Ισραήλ αποτελούν μέρος της ίδιας του της φύσης και, επομένως, είναι αναπόφευκτα. Δεν είναι δυνατόν να αποτραπούν μετατρέποντας το Ισραήλ σε κάτι που δεν μπορεί να γίνει. Το Ισραήλ είναι ρατσιστικό και θα προτιμούσε να μην υπάρχουν καθόλου μη Εβραίοι εντός των (αδήλωτων) συνόρων του. Οι στρατιώτες που διαπράττουν θηριωδίες αποτελούν πολύτιμο στοιχείο για ένα τέτοιο κράτος και, συνεπώς, όχι μόνο γίνονται ανεκτοί, αλλά και εκτιμώνται. Το κράτος χρειάζεται μεγάλο αριθμό τέτοιων εγκληματιών για να επιτύχει τους στόχους του. Ως εκ τούτου, το ίδιο το κράτος είναι εγκληματικό. Και όσοι το υποστηρίζουν είναι επίσης εγκληματίες, ένοχοι τουλάχιστον για το έγκλημα της παροχής βοήθειας και συνδρομής, δηλαδή της συνενοχής. Οσοι επιθυμούν ένα καλύτερο, πιο ανθρώπινο Ισραήλ αυταπατώνται και, μέσα από αυτή την αυταπάτη, καθίστανται και οι ίδιοι εγκληματίες.
— Ο Πολ Λαρούντι είναι συνταξιούχος πανεπιστημιακός και σήμερα είναι διοικητικό στέλεχος μη κερδοσκοπικής οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η έκθεση της Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα εγκλήματα γενοκτονίας σε όλη την ιστορική Παλαιστίνη, στην οποία αναφέρεται ο συναγωνιστής Πολ Λαρούντι, επιβεβαιώνει πλήρως τα ευρήματα γιατρών από το εξωτερικό που πρόσφεραν υπηρεσίες στη Λωρίδα της Γάζας και διαπίστωσαν ότι πολλά παιδιά δολοφονήθηκαν στοχευμένα, με μια σφαίρα στο κεφάλι ή στο στήθος, και όχι σε τυχαίους βομβαρδισμούς. Τα ευρήματα αυτά συγκέντρωσαν σε μια δημοσιογραφική έρευνα η Μάουντ Εφτινγκ και ο Βίλεμ Φένστρα. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στις 13 Σεπτέμβρη του 2025 στην ολλανδική de Volkskrant.
Η έρευνα των Εφτινγκ και Φένστρα αναφέρεται στις περιπτώσεις 114 παιδιών κάτω των 15 ετών, που πυροβολήθηκαν από σιωναζιστές στρατιώτες με μια σφαίρα στο κεφάλι ή στο στήθος στη Λωρίδα της Γάζας. Επιλέχτηκαν σκόπιμα παιδιά, γιατί κανένας στρατιωτικός δε θα μπορούσε να τα περάσει κατά λάθος για ενήλικες.
Τι μας λένε τα τραύματα
Γιατροί στη Γάζα παρατήρησαν ένα ανησυχητικό μοτίβο: παιδιά με ένα και μόνο τραύμα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος, ένδειξη ότι είχαν στοχοποιηθεί σκόπιμα. Αυτό προκύπτει από έρευνα της de Volkskrant, η οποία μίλησε με γιατρούς που συγκαταλέγονται στους τελευταίους διεθνείς αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων.
Βασικά ευρήματα
- Δεκαπέντε διεθνείς γιατροί δήλωσαν στην de Volkskrant ότι, κατά τη διάρκεια της εργασίας τους σε νοσοκομεία της Γάζας, είδαν παιδιά ηλικίας έως 15 ετών με τραύματα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος. Σύμφωνα με τον πλέον συντηρητικό υπολογισμό, είδαν συνολικά 114 παιδιά με τέτοια τραύματα, η πλειονότητα των οποίων έχει καταλήξει.
- Αυτόπτες μάρτυρες δήλωσαν στους γιατρούς ότι οι σφαίρες προέρχονταν κυρίως από ελεύθερους σκοπευτές ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) του ισραηλινού στρατού (IDF).
- Σύμφωνα με τον πρώην διοικητή των χερσαίων δυνάμεων της Ολλανδίας, Μαρτ ντε Κράιφ, η πιθανότητα τα τραύματα αυτά να οφείλονται σε τυχαία πλήγματα είναι αμελητέα, δεδομένου ότι οι γιατροί περιγράφουν περισσότερες από εκατό τέτοιες περιπτώσεις.
- Εννέα γιατροί δήλωσαν στην de Volkskrant ότι είχαν δει τραύματα τα οποία ενδέχεται να προκλήθηκαν από αμφισβητούμενα όπλα θραυσματοποίησης.
- Ο ισραηλινός στρατός αρνείται να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικά με πυροβολισμούς εναντίον παιδιών και δηλώνει ότι ούτε διαθέτει ούτε χρησιμοποιεί όπλα θραυσματοποίησης.
- Στο τέλος του άρθρου μπορείτε να διαβάσετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η έρευνα.
Η ζέστη είναι αποπνικτική καθώς ο Αμερικανός γιατρός Φερόζ Σίδουα μπαίνει στη μονάδα εντατικής θεραπείας του Ευρωπαϊκού Νοσοκομείου στη Γάζα. Στο χώρο του νοσοκομείου, ο αέρας μυρίζει λύματα και κατάλοιπα εκρηκτικών. Στο εσωτερικό επικρατεί η μυρωδιά της σήψης. Και των νεκρών σωμάτων.
Ο Σίδουα είναι 43χρονος χειρουργός τραύματος και ιατρός εντατικής θεραπείας από την Καλιφόρνια, με έδρα ένα νοσοκομείο στο Στόκτον. Μεταξύ των συναδέλφων του χαίρει μεγάλης εκτίμησης, όχι μόνο για την κλινική του κατάρτιση αλλά και για το διεθνές ανθρωπιστικό του έργο. Δεν παίρνει ποτέ άδεια μεγαλύτερη από μία εβδομάδα, εκτός αν πρόκειται να συμμετάσχει σε ανθρωπιστική αποστολή. Εχει εργαστεί σε ζώνες κρίσης, όπως η Ζιμπάμπουε και η Αϊτή, ενώ έχει εκπαιδεύσει χειρουργούς στην Ουκρανία και την Μπουρκίνα Φάσο. Θέλει να βρίσκεται εκεί όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ανάγκη.
Είναι Μάρτης του 2024 και αυτή είναι η πρώτη του ημέρα. Ένας παλαιστίνιος νοσηλευτής τον ξεναγεί στο νοσοκομείο. Ξαφνικά, όμως, το βλέμμα του πέφτει πάνω σε δύο μικρά αγόρια που κείτονται εντελώς ακίνητα στα κρεβάτια τους. Υπολογίζει ότι δεν είναι μεγαλύτερα από οκτώ ή δέκα ετών. Τα κεφάλια τους είναι τυλιγμένα με επιδέσμους. Είναι συνδεδεμένα με αναπνευστήρες. Το υπόλοιπο σώμα τους είναι άθικτο.
«Τι συνέβη;» ρωτά.
Ο νοσηλευτής μετά βίας μιλά αγγλικά. Δείχνει όμως τα κεφάλια τους. «Πυροβολισμός, πυροβολισμός», λέει.
Αρχικά, ο Σίδουα υποθέτει ότι έχει κάνει λάθος. Πυροβολούν παιδιά; Λίγα λεπτά αργότερα, εξετάζοντας τις αξονικές τομογραφίες, διαπιστώνει ότι είχε δίκιο.
Όταν μπαίνουν σε έναν δεύτερο θάλαμο, βρίσκουν άλλα δύο αγόρια στην ίδια κατάσταση.
«Σκέφτηκα: τι στο καλό συμβαίνει;» λέει τηλεφωνικά στη de Volkskrant, με τη βαθιά φωνή του να παραμένει σταθερή. «Πώς είναι δυνατόν, σε αυτό το μικρό νοσοκομείο, να βρίσκονται τέσσερα παιδιά με τραύματα από πυροβολισμό στο κεφάλι — όλα εισαχθέντα μέσα στις τελευταίες 48 ώρες;»
Και τα τέσσερα αγόρια αργοπεθαίνουν. Εκείνο το βράδυ, ο Σίδουα καταγράφει το περιστατικό στο ημερολόγιο του κινητού του τηλεφώνου. Δεν έχει όμως χρόνο να το επεξεργαστεί. Όχι ακόμη.
Τις δεκατρείς ημέρες που ακολουθούν, βλέπει ακόμη εννέα παιδιά με ένα και μόνο τραύμα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος — παιδιά που πιθανότατα πυροβολήθηκαν σκόπιμα. «Άρχισα να αναρωτιέμαι μήπως το νοσοκομείο μου βρισκόταν κοντά σε κάποιον τρελό ελεύθερο σκοπευτή», λέει ο Σίδουα. «Ή σε μια ομάδα χειριστών drones που σκότωνε παιδιά απλώς για διασκέδαση».
Επιστρέφοντας στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε ένα ιατρικό συνέδριο, ο Σίδουα συναντά έναν αμερικανό συνάδελφό του, ο οποίος είχε εργαστεί λίγο πριν από αυτόν σε άλλο νοσοκομείο της Γάζας. Όταν ο Σίδουα αναφέρει τα παιδιά, ο συνάδελφός του κουνά καταφατικά το κεφάλι.
«Προς μεγάλη μου έκπληξη, μου είπε: “Ναι, το είδα κι εγώ αυτό — σχεδόν κάθε μέρα”».
Ο εν λόγω γιατρός, ο Θάερ Άχμαντ, επιβεβαίωσε αυτή την αφήγηση στη de Volkskrant.
«Εκείνη ήταν η στιγμή», λέει ο Σίδουα, «που αποφάσισα: πρέπει να ανακαλύψω τι πραγματικά συμβαίνει εδώ».
Οι τελευταίοι μάρτυρες
Ο Φερόζ Σίδουα δεν είναι ο μόνος γιατρός που, αφού επέστρεψε από τη Γάζα, αισθάνεται την ανάγκη να μιλήσει δημόσια.
Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια, γιατροί σαν κι αυτόν γίνονται μάρτυρες, μέσα από τα χειρουργεία τους, της αγριότητας της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα. Έμαθαν πώς να κρατούν στην αγκαλιά τους ετοιμοθάνατα νήπια καθώς πνίγονται από το ίδιο τους το αίμα — επειδή δεν υπάρχει αναπνευστήρας. Βρήκαν τη δύναμη να βυθίζουν ένα νυστέρι στο στήθος ενός εφήβου χωρίς αναισθησία — επειδή δεν υπάρχει χρόνος και ένας ακόμη ασθενής περιμένει ήδη. Προσαρμόστηκαν στο να συνεχίζουν να εργάζονται ενώ το δάπεδο γύρω τους γεμίζει με τα σώματα νεκρών παιδιών.
Μερικοί γιατροί έχουν μείνει μουδιασμένοι. Άλλοι, όμως, επέλεξαν να μιλήσουν δημόσια.
Οι γιατροί αυτοί συγκαταλέγονται στους τελευταίους διεθνείς αυτόπτες μάρτυρες, καθώς το Ισραήλ δεν επιτρέπει την είσοδο ξένων δημοσιογράφων στη Γάζα.
Μπορούν να καταθέσουν από πρώτο χέρι τις συνέπειες της γενοκτονικής βίας, η οποία, με την ισοπέδωση της Πόλης της Γάζας, έχει εισέλθει στην επόμενη, ακόμη πιο σκοτεινή φάση της.
Αυτός ο ρόλος συνοδεύεται από ένα σοβαρό δίλημμα. Σχεδόν όλοι τους θέλουν να επιστρέψουν στη Γάζα. Όμως, το να μιλήσουν δημόσια για όσα είδαν αυξάνει τον κίνδυνο το Ισραήλ να τους αρνηθεί την επανείσοδο. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, περισσότεροι από εκατό ξένοι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν απορριφθεί από τον Μάρτιο του 2025, συχνά χωρίς καμία επίσημη εξήγηση.
Πολλοί γιατροί έχουν πλέον αποδεχτεί αυτόν τον κίνδυνο. Το να παραμείνουν σιωπηλοί δεν αποτελεί επιλογή.
Τους τελευταίους μήνες, η de Volkskrant μίλησε με δεκαεπτά γιατρούς και μία νοσηλεύτρια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία, τον Καναδά και την Ολλανδία. Από τον Οκτώβριο του 2023 έχουν εργαστεί σε έξι νοσοκομεία και τέσσερις κλινικές σε ολόκληρη τη Γάζα, επιστρέφοντας συχνά μία ή και δύο φορές. Οι περισσότεροι διαθέτουν εκτενή εμπειρία από ζώνες κρίσης, όπως το Σουδάν, το Αφγανιστάν, η Συρία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Ρουάντα και η Ουκρανία.
Κατόπιν αιτήματος της εφημερίδας, παρέδωσαν εκατοντάδες φωτογραφίες και βίντεο ασθενών, ακτινογραφίες, ιατρικές σημειώσεις και καταχωρίσεις από τα προσωπικά τους ημερολόγια. Μίλησαν επί ώρες. Περιέγραψαν με κάθε λεπτομέρεια όσα είδαν μέσα στα χειρουργεία τους. Και όλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με το ίδιο ερώτημα: τι αποκαλύπτουν αυτά τα τραύματα για τον πόλεμο;
Η απόλυτη κόλαση
Ο 63χρονος βρετανός χειρουργός μεταμοσχεύσεων και καθηγητής Νιζάμ Μαμόντ είχε ήδη περάσει σε καθεστώς ημι-συνταξιοδότησης όταν, το καλοκαίρι του 2024, δέχτηκε τηλεφώνημα από την ανθρωπιστική οργάνωση Medical Aid for Palestinians. Τον ρώτησαν αν μπορούσε να μεταβεί στη Γάζα τον Αύγουστο.
«Είχα τον χρόνο και γνώριζα ότι διέθετα τις απαραίτητες δεξιότητες», λέει ο Μαμόντ. «Είχα εργαστεί στη Ρουάντα, στο Σουδάν, στον Λίβανο, οπότε είπα ναι. Κάποιοι λένε ότι ήταν μια γενναία απόφαση, αλλά δεν ήταν. Για να είμαι ειλικρινής, δεν είχα ιδέα σε τι επρόκειτο να βρεθώ».
Μόνο όταν διέσχιζε τη Γάζα με τεθωρακισμένα οχήματα, μαζί με περισσότερα από τριάντα ακόμη άτομα της αυτοκινητοπομπής του ΟΗΕ, συνειδητοποίησε πραγματικά την κατάσταση.
«Οι πόρτες ήταν κλειδωμένες», λέει. «Μας είχαν δώσει την εξής οδηγία: μόλις ξεκινήσετε, μην τις ξεκλειδώσετε — αν ο ισραηλινός στρατός ανοίξει πυρ εναντίον σας και σας διατάξει να βγείτε, μην βγείτε από το όχημα».
«Προσπαθήστε να μη σκοτωθείτε», τους είπε ο επικεφαλής της αυτοκινητοπομπής.
«Δύο εβδομάδες αργότερα, τα ίδια οχήματα δέχτηκαν πυρά από το Ισραήλ», λέει ο Μαμόντ.
Λίγο πριν από αυτό, σε σημείο ελέγχου, οι αποσκευές τους ερευνήθηκαν από άνδρες με μαύρες στολές. Στη Γάζα υπάρχει έλλειψη σχεδόν όλων των ιατρικών εφοδίων. Γι’ αυτό οι γιατροί μεταφέρουν μαζί τους βασικά είδη. Ωστόσο, πολλές φορές τους τα κατάσχουν όλα — ακόμη και το βρεφικό γάλα σε σκόνη. Σύμφωνα με όσα είπαν οι γιατροί στη de Volkskrant, αυτό έχει συμβεί σε πολλές αποστολές.
Ο βρετανός πλαστικός χειρουργός Σαρμάντ Ταμίμι, ο οποίος εισήλθε στη Γάζα στις 24 Ιούνη φέτος, είχε ήδη προειδοποιηθεί από συναδέλφους του για τις κατασχέσεις. Γνώριζε όμως επίσης την πείνα που επικρατεί στη Γάζα και τις καταστροφικές συνέπειές της για τα βρέφη.
«Έβγαλα τα συμπληρώματα διατροφής για βρέφη από τα κουτιά τους και έβαλα στις αποσκευές μου μόνο τα φακελάκια με το περιεχόμενο», λέει. «Στους στρατιώτες είπα ότι τα έπαιρνα για μένα».
Η αμερικανίδα γιατρός επειγόντων περιστατικών Μίμι Σαγέντ κατάφερε να περάσει λαθραία δύο λαρυγγοσκόπια κρυμμένα κάτω από τα ρούχα της — εργαλεία απολύτως απαραίτητα για τη διασωλήνωση ασθενών.
«Φοβόμουν», παραδέχεται. «Αλλά ως γιατρός τα χρειάζομαι για να σώζω ζωές. Κανονικά, ένα λαρυγγοσκόπιο το πετάς μετά από μία χρήση. Στη Γάζα το χρησιμοποίησα σε τουλάχιστον πενήντα ασθενείς. Έπρεπε να το σκουπίζω και να το χρησιμοποιώ ξανά σε διαφορετικούς ασθενείς».
«Δεν καταλαβαίνω γιατί κατάσχεται το βρεφικό γάλα όταν γιατροί περνούν τα σύνορα», λέει η βρετανίδα πλαστική χειρουργός Βικτόρια Ρόουζ. «Δεν καταλαβαίνω γιατί αφαιρούνται τα φάρμακα των γιατρών. Δεν καταλαβαίνω γιατί οι μισοί γιατροί δεν επιτρέπεται να εισέλθουν. Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που δεν καταλαβαίνω».
Σε απάντηση, οι IDF δήλωσαν ότι οι ισχυρισμοί για κατάσχεση βρεφικού γάλακτος είναι «εντελώς ανακριβείς». Ο στρατός ανέφερε ότι στην πραγματικότητα διευκολύνει την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας. Σύμφωνα με τις IDF, από τις 19 Μάη 2025 «περίπου 5.000 τόνοι βρεφικού γάλακτος μόνο έχουν μεταφερθεί στη Λωρίδα της Γάζας, πέρα από μεγάλες ποσότητες άλλης ανθρωπιστικής βοήθειας».
Οι γιατροί από τους οποίους πήρε συνεντεύξεις η de Volkskrant εργάστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου σε διάφορα νοσοκομεία και πρόχειρες κλινικές, μεταξύ των οποίων το Νάσερ, το Aλ-Ακσα, το Ευρωπαϊκό Νοσοκομείο και το Aλ-Σίφα. Ορισμένοι εργάστηκαν με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα (Médecins Sans Frontières) και με οργανώσεις που ζήτησαν να μην κατονομαστούν, φοβούμενες ότι η ταυτοποίηση θα μπορούσε να εμποδίσει τη συνέχιση της δράσης τους. Μεταξύ τους υπάρχουν γενικοί χειρουργοί, ορθοπεδικοί, εντατικολόγοι, πλαστικοί χειρουργοί, χειρουργοί τραύματος και γιατροί επειγόντων περιστατικών. Μερικοί βρίσκονταν ακόμη στη Γάζα τη στιγμή των συνεντεύξεων. Η εφημερίδα μίλησε επίσης με μια νοσηλεύτρια τραύματος με εμπειρία πολέμου.
Τα νοσοκομεία όπου εργάστηκαν οι γιατροί…
Η κατάσταση στα νοσοκομεία της Γάζας, πολλά από τα οποία έχουν σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί, είναι πολύ χειρότερη από ό,τι είχαν προβλέψει οι γιατροί. «Έπρεπε να κόψω το πόδι μιας γυναίκας με ψαλίδι», λέει η γιατρός επειγόντων περιστατικών Σαγέντ. «Χωρίς παυσίπονα. Δεν είχα άλλη επιλογή».
Οι θάλαμοι είναι βαρείς από τη μυρωδιά καμένων άκρων. «Ακούγαμε συνεχώς ανθρώπους να ουρλιάζουν», θυμάται ο γιατρός από το Ρότερνταμ Σαλίχ ελ Σάντι. «Στο νοσοκομείο μας είχαμε αναισθητικά, αλλά όχι παυσίπονα. Οι ασθενείς ξυπνούσαν μετά από ακρωτηριασμούς με ακραίο πόνο. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα γι’ αυτούς».
Στα χειρουργεία, το προσωπικό είναι απασχολημένο προσπαθώντας να διώξει τις μύγες από ασθενείς που έχουν ανοικτές τομές. Ο Νιζάμ Μαμόντ παρακολουθεί έναν συνάδελφο γιατρό στη μονάδα εντατικής θεραπείας να φροντίζει ένα παιδί του οποίου ο αναπνευστήρας δεν λειτουργεί σωστά. Όταν αφαιρεί τον σωλήνα από τον λαιμό του παιδιού, βλέπει ότι είναι φραγμένος. «Γεμάτος σκουλήκια», λέει ο Μαμόντ, «που έρχονταν από τον λαιμό του παιδιού».
Οι μαγνητικοί τομογράφοι και τα μηχανήματα αιμοκάθαρσης, σύμφωνα με τους γιατρούς, είναι πλέον ακατάλληλα για χρήση — διάτρητα από σφαίρες. Ορισμένα χειρουργεία έχουν παραδοθεί στις φλόγες. Τα καλώδια των μηχανημάτων υπερήχων έχουν κοπεί.
Υπάρχει λίγος χρόνος για περισυλλογή. Κι όμως, κατά διαστήματα, χωρίς προειδοποίηση, εισχωρεί ένα αίσθημα δυσπιστίας. Ο Μαμόντ το βίωσε ενώ χειρουργούσε ένα 8χρονο κορίτσι. «Έχανε αίμα, οπότε ζήτησα μια γάζα για την κοιλιά ώστε να απορροφήσω το περίσσιο αίμα και να εντοπίσω το τραύμα», θυμάται.
Του είπαν ότι δεν υπήρχε γάζα.
«Ξαφνικά σκέφτηκα την ειρωνεία», λέει. «Η λέξη “gauze” (γάζα) υποτίθεται ότι προέρχεται από τη Γάζα, επειδή οι κάτοικοί της ήταν γνωστοί για τα λινά τους. Και να ‘μαστε λοιπόν, στον τόπο της γάζας — και δεν μπορούσα να βρω γάζα. Έπρεπε να αφαιρώ το αίμα από το σώμα της με τα χέρια μου».
Ο γιατρός επειγόντων περιστατικών Αντίλ Χουσάιν ηχογράφησε ένα μήνυμα βίντεο για τη μικρή του κόρη πριν από την αναχώρησή του, σε περίπτωση που δεν θα ξανασυναντιόνταν ποτέ. Άλλοι έφτιαξαν διαθήκες. Όλοι οι γιατροί που έδωσαν συνέντευξη στη de Volkskrant ένιωθαν μια ισχυρή εσωτερική ανάγκη να πάνε.
«Είμαι χειρουργός. Θέλω να πηγαίνω εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη», λέει ένας γιατρός που σύντομα θα επιστρέψει στη Γάζα και προτιμά να παραμείνει ανώνυμος από φόβο για πιθανές συνέπειες από το Ισραήλ. «Η δουλειά μου εκεί έχει σημασία. Είναι ένα μήνυμα προς τους ανθρώπους στη Γάζα: δεν σας έχουμε ξεχάσει».
Οι διεθνείς γιατροί συνήθως παραμένουν στη Γάζα για δύο έως έξι εβδομάδες και στη συνέχεια αντικαθίστανται. Πολλοί από αυτούς κοιμούνται μέσα στο νοσοκομείο και σχεδόν δεν το εγκαταλείπουν για εβδομάδες. Στο νοσοκομείο Νάσερ, περίπου δεκαπέντε χειρουργοί μοιράζονται ένα δωμάτιο στον τέταρτο όροφο, κοντά στα χειρουργεία. Τη νύχτα, η ζέστη μπορεί να φτάσει τους 38 βαθμούς Κελσίου.
Ο χειρουργός Νιζάμ Μαμόντ αναζητούσε λίγη ανακούφιση στην πέτρινη σκάλα δίπλα στο θάλαμο. «Κοιμόμουν σε εκείνες τις σκάλες κάθε βράδυ, ελπίζοντας ότι θα ήταν ασφαλείς από τα drones», λέει. Τον περασμένο μήνα, έγινε μάρτυρας της καταστροφής του πάνω τμήματος της ίδιας σκάλας από ισραηλινό πλήγμα — μια επίθεση που προκάλεσε διεθνή προσοχή επειδή υπήρχε βίντεο που κατέγραφε τη στιγμή κατά την οποία σκοτώθηκαν εργαζόμενοι σε ανθρωπιστική βοήθεια και δημοσιογράφοι.
Η συντριπτική πλειονότητα των τραυματισμών προέρχεται από εκρήξεις βομβών και οβίδων: άνθρωποι πλήττονται από το ωστικό κύμα, τη θερμότητα, τα εκτοξευόμενα θραύσματα και την κατάρρευση κτιρίων. Θραύσματα διαπερνούν σκηνές. Και τα σώματα αμέτρητων παιδιών — τα οποία αποτελούν πάνω από το σαράντα τοις εκατό του πληθυσμού της Γάζας.
«Έχω δει πολλά παιδιά με εγκεφαλική ουσία να κρέμεται έξω», λέει η νοσηλεύτρια των MSF Τζακ Λατούρ. «Συγγνώμη — ξέρω ότι κανείς δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Αλλά αυτό συμβαίνει εδώ».
Την πρώτη φορά που ο χειρουργός Γκόχερ Ραχμπούρ βρέθηκε αντιμέτωπος με μαζικά περιστατικά τραυματιών, είδε ένα πεντάχρονο κορίτσι χωρίς πόδι. «Ήταν στο πάτωμα. Το παιδί δίπλα της ήταν επίσης μικρό. Το πόδι της είχε χαθεί από το γόνατο. Μετά ήρθε άλλο ένα. Πάγωσα. Σκέφτηκα: αυτό είναι απόλυτη κόλαση».
Σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της Γάζας, περισσότεροι από 64.000 Παλαιστίνιοι έχουν πεθάνει μέχρι στιγμής, συμπεριλαμβανομένων σχεδόν 20.000 παιδιών. Το Ισραήλ αμφισβητεί την αξιοπιστία αυτών των στοιχείων, υποστηρίζοντας ότι το υπουργείο ελέγχεται από τη Χαμάς. Μια ομάδα διεθνών ερευνητών κατέληξε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet ότι τα στοιχεία του υπουργείου στην πραγματικότητα αποτελούν υποεκτίμηση.
Παιδιά με τραύματα από πυροβολισμό
Από όλους τους ασθενείς, υπάρχει μία ομάδα που σοκάρει περισσότερο τους γιατρούς: παιδιά με τραύματα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος — και το υπόλοιπο σώμα τους άθικτο.
Ένα μόνο βλήμα σε αυτές τις περιοχές αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι το παιδί αποτέλεσε σκόπιμο στόχο. Αυτό συνιστά έγκλημα πολέμου. Σε άλλες εμπόλεμες ζώνες, οι γιατροί σπάνια είχαν αντιμετωπίσει τέτοιες περιπτώσεις.
Στις 14 Αυγούστου 2024, η γιατρός Μίμι Σαγέντ γράφει στο ημερολόγιό της. Οι προτάσεις είναι σύντομες. Κοφτές.
Η Σαγέντ είναι αμερικανίδα γιατρός επειγόντων περιστατικών που πραγματοποίησε δύο αποστολές τεσσάρων εβδομάδων η καθεμιά στη Γάζα, εργαζόμενη στο Νοσοκομείο Νάσερ στη Χαν Γιούνις και στο Αλ-Άκσα στο Ντέιρ αλ-Μπάλαχ. «Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, παρακολουθούσα τον πόλεμο μέσω ζωντανών μεταδόσεων στο κινητό μου», λέει. «Αλλά δεν άντεχα άλλο. Είμαι μητέρα. Δεν μπορούσα απλώς να βλέπω και να μην κάνω τίποτα.»
Περιγράφει τη Μίρα, ένα κορίτσι 4 ετών που είδε στο Νάσερ. Οι γονείς της την έφεραν. «Είπαν ότι είχε πυροβοληθεί από ένα quadcopter [οπλισμένο drone, συντ.] ενώ περπατούσε μέσα στη λεγόμενη ανθρωπιστική ζώνη που είχε ανακηρύξει το Ισραήλ. Οι συνάδελφοί μου μου είπαν να την αφήσω απλώς να πεθάνει. Η εκτίμηση ήταν, δυστυχώς, ότι δεν υπήρχαν πολλά που μπορούσαμε να κάνουμε. Αλλά εκείνη ακόμα κινούνταν λίγο. Ήταν πολύ μικρή. Ένα μικρό κορίτσι. Δεν μπορούσα απλώς να κοιτάξω αλλού. Υπήρχε κάτι στο πρόσωπό της που με συγκλόνισε. Έτσι αποφάσισα να ρισκάρω».
Η Σαγέντ διασωληνώνει το κορίτσι χρησιμοποιώντας το λαρυγγοσκόπιο που είχε περάσει λαθραία η ίδια. Λίγες στιγμές αργότερα, κοίταξε με δυσπιστία την τομογραφία του κεφαλιού της Μίρα: υπάρχει μια σφαίρα σφηνωμένη μέσα στο κρανίο της.
Με τη βοήθεια των συναδέλφων της, η Σαγέντ καταφέρνει να κρατήσει τη Μίρα στη ζωή. Αργότερα, το μικρό κορίτσι θα ξυπνήσει και θα αρχίσει να μιλά ξανά — ένα μικρό θαύμα. Πολύ αργότερα, ένας άλλος γιατρός θα αφαιρέσει τη σφαίρα από το κεφάλι της.
Όμως η Μίρα δεν είναι το μόνο παιδί με σφαίρα στο κεφάλι που συναντά η Σαγέντ. Αποφασίζει να τα φωτογραφίσει. «Σκέφτηκα: πρέπει να το τεκμηριώσω αυτό. Κατάλαβα ότι αυτά είναι εγκλήματα πολέμου». Υπό εξαιρετικά πιεστικές συνθήκες, φωτογραφίζει δεκαοκτώ παιδιά που είχαν πυροβοληθεί στο κεφάλι ή στο στήθος. Όλα είχαν δεχθεί έναν μόνο πυροβολισμό, λέει.
Η de Volkskrant ρώτησε τους γιατρούς πόσα παιδιά ηλικίας 15 ετών και κάτω είχαν δει με ένα μόνο τραύμα από πυροβολισμό στο κεφάλι και/ή στο στήθος. Η ερώτηση περιορίστηκε σκόπιμα σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, καθώς τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, εμφανώς και αναμφίβολα παιδιά.
Δεκαπέντε από τους δεκαεπτά γιατρούς είπαν ότι είχαν συναντήσει παιδιά ηλικίας 15 ετών ή μικρότερα με τέτοιου είδους τραύματα από πυροβολισμό. Συνολικά ανέφεραν 114 παιδιά — πολλά από τα οποία δεν επέζησαν.
Ορισμένοι γιατροί τράβηξαν φωτογραφίες ή κράτησαν σημειώσεις· άλλοι βασίστηκαν στη μνήμη τους. Κατόπιν αιτήματος της εφημερίδας, έδωσαν τις πιο συντηρητικές δυνατές εκτιμήσεις: εξαιρέθηκαν όλα τα περιστατικά για τα οποία δεν ήταν βέβαιοι. Δεν συμπεριλήφθηκαν επίσης παιδιά που είχαν πυροβοληθεί και σε άλλα σημεία του σώματος, καθώς τέτοιοι τραυματισμοί παρέχουν μικρότερη βεβαιότητα ως προς το ενδεχόμενο στοχευμένης επίθεσης.
Οι γιατροί υποπτεύονται ότι ο συνολικός αριθμός παιδιών που έχουν πυροβοληθεί στο κεφάλι ή στο στήθος είναι πολλαπλάσιος από εκείνα που οι ίδιοι είδαν προσωπικά. Παιδιά που πέθαναν ακαριαία, λένε, συχνά δεν έφτασαν ποτέ στα τμήματά τους. Επιπλέον, οι γιατροί δεν εργάστηκαν σε όλα τα νοσοκομεία της Γάζας — και μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Κατόπιν αιτήματος της εφημερίδας, οι γιατροί παρείχαν δικές τους φωτογραφίες και βίντεο ως τεκμήρια. Συνολικά, η de Volkskrant εξέτασε εικόνες δεκάδων παιδιών με τραύματα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος. Η πλειονότητα αυτών των εικόνων δεν θα δημοσιευτεί, καθώς είναι υπερβολικά σκληρές.
Η de Volkskrant παρουσίασε δεκάδες εικόνες παιδιών με τραύματα από πυροβολισμό και διάφορες ακτινογραφίες σε δύο ιατροδικαστές. Επιβεβαίωσαν ότι τα τραύματα προκλήθηκαν από σφαίρες, όχι από εκτοξευόμενα θραύσματα.
«Είναι πολύ πιθανό ότι πρόκειται για βολές από μεγάλη απόσταση, με στόχο το κεφάλι ή/και τον λαιμό, χρησιμοποιώντας στρατιωτικού τύπου πυρομαχικά», λέει ο ιατροδικαστής Βιμ Φαν ντε Φούρντε, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Λέουβεν. Σύμφωνα με τον Φαν ντε Φούρντε, οι φωτογραφίες δεν είναι επαρκούς ποιότητας ώστε να εξαχτούν νομικά συμπεράσματα — «κάτι που είναι κατανοητό, δεδομένων των εξαιρετικά δύσκολων τοπικών συνθηκών».
Ο ιατροδικαστής Φρανκ Φαν ντε Γκόοτ λέει: «Στις ακτινογραφίες βλέπω κεφάλια παιδιών με σφαίρες σφηνωμένες μέσα. Οι σφαίρες πρέπει να έχουν χάσει μεγάλη ενέργεια στην πορεία, γιατί τα παιδιά έχουν λεπτότερα κρανία από τους ενήλικες — διαφορετικά θα είχαν διαπεράσει πλήρως το κρανίο. Άρα αυτά τα παιδιά πυροβολήθηκαν από σημαντική απόσταση».
Αυτό το εύρημα συνάδει με μαρτυρίες αυτοπτών, σύμφωνα με τις οποίες πολίτες είπαν στους γιατρούς ότι οι σφαίρες συνήθως ρίχνονται από οπλισμένα drones ή από ελεύθερους σκοπευτές του ισραηλινού στρατού (IDF). Οι ελεύθεροι σκοπευτές είναι ικανοί να στοχεύουν συγκεκριμένα άτομα από μεγάλες αποστάσεις — μερικές φορές πάνω από χίλια μέτρα. Ο IDF αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικά με ελεύθερους σκοπευτές που πυροβολούν παιδιά.
Σύμφωνα με τον πρώην διοικητή του ολλανδικού στρατού, Μαρτ ντε Κρόιφ, η πιθανότητα να πρόκειται για τυχαία πλήγματα είναι πρακτικά μηδενική, δεδομένου ότι οι γιατροί περιγράφουν περισσότερες από εκατό τέτοιες περιπτώσεις. «Σκεφτείτε πόσο μικρό είναι το κεφάλι σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα», λέει. «Αν βλέπεις μεγάλο αριθμό τραυμάτων από πυροβολισμό στο στήθος και στο κεφάλι, αυτό δεν είναι παράπλευρη απώλεια — είναι σκόπιμη στόχευση».
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Νετανιάχου και η στρατιωτική ηγεσία έχουν επανειλημμένα αρνηθεί ότι στρατιώτες πυροβολούν σκόπιμα παλαιστίνιους αμάχους. Ωστόσο, ανώνυμοι στρατιώτες έχουν επανειλημμένα παραδεχθεί στο ισραηλινό μέσο Haaretz ότι αυτό πράγματι συμβαίνει. Η οργάνωση Breaking the Silence, αποτελούμενη από βετεράνους του στρατού, αποκάλυψε επίσης — βάσει εκατοντάδων συνεντεύξεων με στρατιώτες — ότι είχαν λάβει εντολές να πυροβολούν οποιονδήποτε εισέρχεται σε συγκεκριμένη περιοχή. «Ενήλικος, άνδρας — σκοτώστε», λέει ένας λοχαγός στην ερευνητική έκθεση The Perimeter.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ και η στρατιωτική ηγεσία έχουν επανειλημμένα αρνηθεί ότι στοχοποιούνται σκόπιμα παλαιστίνιοι άμαχοι. Όμως ανώνυμοι στρατιώτες έχουν επανειλημμένα δηλώσει το αντίθετο στην εφημερίδα Haaretz.
Τον Αύγουστο, το BBC δημοσίευσε τα ευρήματα έρευνας για περισσότερα από 160 παιδιά που πυροβολήθηκαν στη Γάζα. Σε 95 από αυτές τις περιπτώσεις, η σφαίρα είχε χτυπήσει στο κεφάλι ή στο στήθος. Το BBC μίλησε με αυτόπτες μάρτυρες σε 59 περιπτώσεις. Σε 57 από αυτές, ο πυροβολισμός αποδόθηκε στον ισραηλινό στρατό. Σε μόλις δύο περιπτώσεις, η σφαίρα αποδόθηκε σε παλαιστινιακά πυρά.
Οι περισσότεροι από τους γιατρούς που μίλησαν στη de Volkskrant είπαν ότι θα ήθελαν να είχαν συγκεντρώσει περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία, αλλά μέσα στο χάος της Γάζας αυτό απλώς δεν ήταν δυνατό. Ή δεν τόλμησαν να το επιχειρήσουν. Ο 69χρονος ορθοπεδικός χειρουργός Mαρκ Περλμούτερ, που έχει πραγματοποιήσει σαράντα ανθρωπιστικές αποστολές, είπε: «Μακάρι να είχα τη διαύγεια να τεκμηριώσω περισσότερα».
«Αυτό είναι το πιο σημαντικό για το οποίο μετανιώνω», προσθέτει η αμερικανίδα αναισθησιολόγος και εντατικολόγος Αχλια Κάταν. «Αλλά εκείνη τη στιγμή περιέθαλπα ασθενείς. Δεν ήταν στο μυαλό μου. Μακάρι κάποιος να μου είχε πει εκ των προτέρων ότι δεν πρέπει μόνο να ενεργώ ως γιατρός, αλλά και ως δημοσιογράφος».
«Πριν πάμε, οι ΜΚΟ μάς έλεγαν: μην τεκμηριώνετε τίποτα, μην κρατάτε σημειώσεις, μην βγάζετε φωτογραφίες», λέει ο Φερόζ Σίδουα. «Φοβούνται ότι το Ισραήλ θα τους απαγορεύσει την είσοδο στη Γάζα».
Όμως οι μνήμες τους για τα παιδιά είναι μερικές φορές εντυπωσιακά λεπτομερείς.
«Κατά τη διάρκεια ενός μαζικού περιστατικού τραυματιών, περπατούσα στο τμήμα επειγόντων», θυμάται ο Περλμούτερ. «Παιδιά παντού. Τα γύριζα για να δω ποιο μπορούσα ακόμα να σώσω. Και τότε είδα δύο μικρά αγόρια. Ήταν νεκρά. Είχαν πυροβοληθεί — στο στήθος και στο κεφάλι. Έξι ή επτά ετών. Τα εξέτασα. Ζήτησα από τον βοηθό να τραβήξει φωτογραφίες». Οι φωτογραφίες βρίσκονται στην κατοχή της εφημερίδας.
Ο Περλμούτερ θυμάται ότι άκουσε τον άνδρα που έφερε το ένα από τα αγόρια να ουρλιάζει. «Δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί ο σκοπευτής είχε χτυπήσει αυτό το παιδί — και όχι τον ίδιο, τον ενήλικα». Λίγο μετά, βλέπει τον άνδρα, πιθανότατα τον πατέρα, να κλαίει. Κάθεται σοκαρισμένος στο πάτωμα, ενώ το παιδί μεταφέρεται στο νεκροτομείο. Ο Περλμούτερ βγάζει το iPhone του και τραβά μια φωτογραφία.
Η αναισθησιολόγος και εντατικολόγος Aχλια Κάταν αφηγείται την ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που έφερε η μητέρα του:
«Δεν ήταν ούτε δύο ετών», λέει. «Ήταν πολύ χλωμή και έμοιαζε τέλεια, οπότε υπέθεσα ότι είχε εσωτερική αιμορραγία.
Ήταν νεκρή. Αλλά η μητέρα της ούρλιαζε — σπαρακτικές κραυγές. Είχε περάσει χρόνια και χρόνια προσπαθώντας να αποκτήσει παιδί. Έτσι ξεκινήσαμε ΚΑΡΠΑ και τη διασωληνώσαμε. Ήθελα να δείξω στη μητέρα ότι είχα κάνει ό,τι μπορούσα. Συχνά το κάνουμε αυτό με πολύ μικρά παιδιά. Ενώ την περιέθαλπα, κάποιος μου έδωσε την απεικόνιση. Και τότε το είδα: μια σφαίρα στο κεφάλι της. Είδα το αίμα. Μια τέλεια βολή στον κρόταφο».
«Τράβηξα μια φωτογραφία από το πόδι του κρεβατιού», λέει η Kάταν. «Είναι μία από τις πολύ λίγες φωτογραφίες που τράβηξα στη Γάζα. Αλλά ήμουν τόσο σοκαρισμένη. Σκέφτηκα: αλλιώς δεν θα με πιστέψει κανείς».
Ερευνα των ΝΥΤ
Ο Φερόζ Σίδουα κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα το φθινόπωρο του 2024. Μετά από ένα συνέδριο στις ΗΠΑ, όπου έμαθε ότι ένας άλλος γιατρός είχε παρατηρήσει τα ίδια με εκείνον, ξεκίνησε μια έρευνα σε συνεργασία με τους New York Times. Ζήτησαν από 64 αμερικανούς επαγγελματίες υγείας που είχαν εργαστεί στη Γάζα να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στις 9 Οκτώβρη του 2024, είναι βαθιά ανησυχητικά. Στο άρθρο με τίτλο «65 Γιατροί, Νοσοκόμοι και Παραϊατρικοί: Τι είδαμε στη Γάζα», 44 ερωτηθέντες ανέφεραν ότι είχαν δει πολλά παιδιά ηλικίας 12 ετών ή μικρότερα που είχαν πυροβοληθεί στο κεφάλι ή στο στήθος. 25 δήλωσαν ότι είχαν δει νεογέννητα που είχαν γεννηθεί υγιή να επιστρέφουν στο νοσοκομείο — μόνο για να πεθάνουν από αφυδάτωση, πείνα ή μόλυνση. 52 ανέφεραν ότι είχαν δει μικρά παιδιά που ήταν αυτοκτονικά ή που έλεγαν ότι εύχονταν να είχαν πεθάνει.
Την περίοδο εκείνη, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν ακόμη ο Τζο Μπάιντεν. Οι γιατροί είχαν ήδη εκφράσει τις ανησυχίες τους σε ανοιχτή επιστολή προς αυτόν, ανήσυχοι για τον υψηλό αριθμό θανάτων μικρών παιδιών. Όμως ο Μπάιντεν — εγκλωβισμένος ανάμεσα σε αντιτιθέμενες απόψεις μέσα στο ίδιο του το Δημοκρατικό Κόμμα — δεν απάντησε.
Ο Σίδουα περίμενε ότι το άρθρο των New York Times θα το άλλαζε αυτό. «Είναι εξαιρετικά σπάνιο 65 αμερικανοί επαγγελματίες υγείας να μιλούν τόσο δημόσια», είπε. «Η δουλειά τους είναι να επικεντρώνονται στη διάσωση ζωών». Το άρθρο, λέει, διαβάστηκε εκατομμύρια φορές.
Όμως η δημοσίευση δεν προκάλεσε την έκρηξη οργής που ο Σίδουα είχε προβλέψει. Ούτε οδήγησε σε αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης. «Στην πράξη, απλώς αγνοήθηκε από την κυβέρνηση Μπάιντεν».
Η μετατροπή του πολέμου σε παιχνίδι
Για μια σύντομη στιγμή, υπάρχει μια αχτίδα ελπίδας στη Γάζα, όταν στις αρχές του 2025 τίθεται σε ισχύ μια κατάπαυση του πυρός για δύο μήνες. Όμως, τις πρώτες ώρες της 18ης του Μάρτη, γύρω στις 2:30 π.μ., αυτή η ελπίδα διαλύεται. Με μεγάλης κλίμακας αεροπορικές επιδρομές, το Ισραήλ ξεκινά μια εντατικοποιημένη φάση της εκστρατείας καταστροφής του — μια φάση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με πιο χαρακτηριστική την πλήρους κλίμακας επίθεση στην Πόλη της Γάζας.
Οι γιατροί βλέπουν την κατάσταση στα νοσοκομεία να επιδεινώνεται μέρα με τη μέρα. Τα περιστατικά μαζικών απωλειών γίνονται ολοένα και πιο συχνά — μερικές φορές αρκετά μέσα σε μία μόνο μέρα. Πολλοί από τους ασθενείς που φτάνουν φέρουν ήδη τραύματα από προηγούμενους βομβαρδισμούς. Η πείνα αφήνει τόσο τους ασθενείς όσο και το ιατρικό προσωπικό σοβαρά εξασθενημένους.
Παιδιά τραυματισμένα που δεν έχουν πια κανένα μέλος της οικογένειάς τους εν ζωή αποτελούν πλέον επίσημη ιατρική κατηγοριοποίηση: WCNSF — Wounded Child, No Surviving Family (Τραυματισμένο Παιδί Μη Επιζήσασα Οικογένεια).
Ο Φερόζ Σίδουα, στη μέση της δεύτερης αποστολής του, ξυπνά εκείνη τη νύχτα όταν η πόρτα του χώρου ύπνου τινάζεται από έκρηξη. Το Ισραήλ έχει παραβιάσει την εκεχειρία με ένα κύμα μεγάλης κλίμακας αεροπορικών επιδρομών. Στο σκοτάδι, οι γιατροί κάθονται ζαλισμένοι και σιωπηλοί, κοιτάζοντας στο κενό για σχεδόν ένα λεπτό. Ακούνε τις βόμβες να πέφτουν.
«Πρέπει να κατεβούμε κάτω», λέει ένας από αυτούς.
Μέσα σε λίγες ώρες, καταφτάνουν εκατοντάδες ασθενείς. Ο Σίδουα ξεκινά τη βάρδια του εκείνη τη νύχτα στα επείγοντα.
«Τα πρώτα δέκα λεπτά απλά διαπιστώναμε το θάνατο μικρών παιδιών», λέει.
«Και το χειρότερο είναι αυτό: δεν ήταν πραγματικά νεκρά. Τα περισσότερα δεν ήταν ακόμη νεκρά. Η καρδιά τους εξακολουθούσε να χτυπά. Αλλά τα σηκώναμε και τα δίναμε σε κάποιο μέλος της οικογένειας. Δεν μιλάω αραβικά, αλλά υπήρχε μια λέξη που έμαθα: χαλάς — σημαίνει “αρκετά”. Έπρεπε να κάνουμε επιλογές, για να μπορούμε να περιθάλψουμε άλλους. Σήμαινε ότι έπρεπε να μεταφερθούν σε άλλο μέρος του νοσοκομείου — για να πεθάνουν εκεί».
Ο Μαρκ Περλμούτερ βρίσκεται στο Νοσοκομείο Αλ-Άκσα την ίδια νύχτα και βλέπει ένα μικρό αγόρι να είναι ξαπλωμένο στο έδαφος. Καλυμμένο από την κορυφή ως τα νύχια με γκρι σκόνη.
«Ήταν ξαπλωμένο μέσα σε μια λίμνη από το αίμα του. Δεν είχε πόδι. Προσπάθησα να το προσπεράσω. Ξαφνικά άπλωσε το χέρι και άρπαξε το παντελόνι μου. Δεν μπορούσε να μιλήσει, αλλά με κοίταζε κατευθείαν. Έβλεπα τη λίμνη γύρω του να μεγαλώνει και να μεγαλώνει. Έπρεπε να τραβήξω το πόδι μου μακριά του — για να μπορέσω να βοηθήσω ένα άλλο παιδί».
Στο τηλέφωνο αρχίζει να κλαίει. «Έπρεπε να περάσω από πάνω του», λέει. Δεν έχει καταφέρει να βγάλει το αγόρι από το μυαλό του.
Κατά τη διάρκεια μαζικών περιστατικών, οι γιατροί κατακλύζονται από βαριά τραυματισμένους ασθενείς, γεγονός που δυσκολεύει την πλήρη εικόνα της κατάστασης. Ωστόσο, μέσα στο χάος, δύο μοτίβα συνεχίζουν να ξεχωρίζουν για τους γιατρούς — μοτίβα που ενδέχεται να δείχνουν εγκλήματα πολέμου που διαπράχτηκαν από το Ισραήλ. Βρίσκουν στοιχεία που υποδηλώνουν τη χρήση εξαιρετικά αμφισβητούμενων όπλων και ενδείξεις μετατροπής του πολέμου σε παιχνίδι (gamification).
Ανάμεσα στους πολλούς ανθρώπους με ακρωτηριασμούς και εγκαύματα, οι γιατροί παρατηρούν ασθενείς που φτάνουν με μικρά τραύματα, αλλά παρ’ όλα αυτά βρίσκονται σε πολύ βαριά κατάσταση.
Αποδεικνύεται ότι έχουν χτυπηθεί από μικροσκοπικά θραύσματα μετάλλου, σε σχήμα κύβων ή κυλίνδρων. Αυτά τα κομμάτια είναι τόσο μικρά — μόλις λίγα χιλιοστά — που οι γιατροί μερικές φορές δεν μπορούν καν να βρουν σημείο εισόδου ή εξόδου. Όμως μέσα στο σώμα προκαλούν αυτό που οι γιατροί περιγράφουν ως «φρικτή ζημιά»: διατρυπούν όργανα, πλήττουν νεύρα και αιμοφόρα αγγεία. Ως αποτέλεσμα, οι ασθενείς παθαίνουν θανατηφόρες εσωτερικές αιμορραγίες ή αναγκάζονται να υποβληθούν σε βαριές ακρωτηριαστικές επεμβάσεις.
Αφηγείται για τον Αχμαντ, ένα αγόρι 10 ετών που επέστρεψε από σημείο διανομής τροφίμων με άδειες σακούλες. «Μου τον έφεραν στα επείγοντα, με τραύματα από πυροβολισμούς στο κεφάλι, τον λαιμό και την κοιλιά του», λέει ο Χουσάιν. Αναφέρει στη de Volkskrant ότι του χορήγησε κεταμίνη στις τελευταίες του στιγμές για να απαλύνει τον θάνατό του. «Τον κράτησα κοντά μου. Και του ψιθύρισα στο αυτί: συγγνώμη».
Οι γιατροί που φεύγουν από την περιοχή κατακλύζονται σχεδόν όλοι από ενοχή — επειδή φεύγουν αυτοί, ενώ όλοι οι άλλοι μένουν πίσω.
«Μετά την πρώτη μου αποστολή, κρατούσα επαφή με τους συναδέλφους μου στη Γάζα και τους ρωτούσα πώς είναι», λέει ο Σαρμάντ Ταμίμι, που επέστρεψε στα τέλη Ιούλη από τη δεύτερη αποστολή του. «Αλλά δεν μπορώ να το κάνω πια. Γιατί φοβάμαι τι θα μου πουν».
Το ηθικό τους καθήκον
Είναι 28 Μάη του 2025, και στα κεντρικά γραφεία των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, ο Σίδουα απευθύνεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η πρόσκληση ήρθε την τελευταία στιγμή, αναγκάζοντάς τον να ακυρώσει όλους τους ασθενείς του στο νοσοκομείο του στο Στόκτον.
«Δεν είμαι εδώ ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής ή ως πολιτικός», λέει ο Φερόζ Σίδουα, ακολουθώντας με τον δείκτη του το κείμενο στο χαρτί μπροστά του. «Είμαι ένας γιατρός που καταθέτει μαρτυρία για τη σκόπιμη καταστροφή ενός συστήματος υγείας, τη στοχοποίηση των δικών μου συναδέλφων και τη διαγραφή ενός λαού».
Eνάμιση μήνα νωρίτερα, ο Σίδουα είχε επιστρέψει από τη δεύτερη αποστολή του στη Γάζα. Τώρα, ντυμένος με γκρι κοστούμι και πράσινη γραβάτα, κάθεται εκεί, δίνοντας φωνή σε πράγματα που αντιστέκονται στην περιγραφή. Φαίνεται ήρεμος, συγκεντρωμένος.
«Οι ασθενείς μου ήταν εξάχρονα παιδιά με θραύσματα στην καρδιά και σφαίρες στον εγκέφαλο. Και έγκυες γυναίκες των οποίων η λεκάνη είχε καταστραφεί και τα έμβρυα είχαν κοπεί στα δύο, ενώ βρίσκονταν ακόμη στη μήτρα».
Στην πραγματικότητα, όπως θα έλεγε αργότερα στη de Volkskrant, η αρχική του ομιλία ήταν «πολύ πιο σκληρή». Αλλά, μετά από συμβουλή ενός έμπιστου ανθρώπου, είχε μετριάσει τα λόγια του — ώστε να μην απομακρυνθεί υπερβολικά από τη διπλωματική σύμβαση.
Σχεδόν όλοι οι γιατροί που μίλησαν στη de Volkskrant περιέγραψαν την ίδια έλξη όπως ο Σίδουα. Πηγαίνουν στη Γάζα για να βοηθήσουν — να περιθάλψουν τους τραυματίες, να σώσουν ζωές. Όμως όταν βλέπουν την κλίμακα της καταστροφής, τον αριθμό των αμάχων που σκοτώνονται και το πόσο λίγες ζωές μπορούν πραγματικά να σώσουν, συνειδητοποιούν ότι το έργο τους δεν τελειώνει όταν επιστρέφουν στο σπίτι.
Από ουδέτεροι φροντιστές, γίνονται — μερικές φορές απρόθυμα — δημόσιοι μάρτυρες. Για να μπορούν να πουν σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους όσα είδαν με τα μάτια τους.
Αυτό συμβαίνει και στον Νιζάμ Μαμόντ, όταν το φθινόπωρο του 2024 καταθέτει ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής στη Βρετανία. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, που μεταδίδεται ζωντανά, ο 63χρονος χειρουργός καταρρέει συναισθηματικά.
Στη μέση της αφήγησης για το πώς παιδιά, μετά από έναν βομβαρδισμό, έμεναν ξαπλωμένα στο έδαφος — μόνο για να πυροβοληθούν από ένοπλα drones, «αυτό συνέβαινε μέρα με τη μέρα, μέρα με τη μέρα» — ο Μαμόντ σταματά. Κλείνει τα μάτια. Το χείλος του αρχίζει να τρέμει.
Η σιωπή του γεμίζεται ευγενικά από την πρόεδρο της επιτροπής. «Νιώθω…», λέει, «γιατί δεν μπορείς να ξε-δεις αυτό που έχεις δει».
Για σχεδόν τριάντα χρόνια, ο Μαμόντ ήταν μέλος του Εργατικού Κόμματος. Έκανε ακόμη και εκστρατεία για αυτό στις τελευταίες εκλογές. «Αλλά τώρα έσκισα την κάρτα μου και σταμάτησα να είμαι μέλος», λέει στη de Volkskrant, «γιατί ντρέπομαι για την κυβέρνηση των Εργατικών. Πιστεύω ότι έχουν ηθική υποχρέωση να δράσουν — και δεν δείχνουν κανένα σημάδι ότι το κάνουν. Πιστεύω ότι κάποια μέρα θα κριθούν πολύ αυστηρά γι’ αυτό».
Είναι ένα βάρος που κουβαλούν σχεδόν όλοι οι γιατροί: προέρχονται από χώρες που είναι παραδοσιακοί σύμμαχοι του Ισραήλ. Χώρες που — ακόμη και μετά τις μαρτυρίες τους από πρώτο χέρι — δεν έχουν δράσει αρκετά αποφασιστικά ώστε να σταματήσουν το Ισραήλ. Και, στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, συνεχίζουν να προμηθεύουν τα ίδια τα όπλα που καθιστούν δυνατή την αιματοχυσία.
Στα νοσοκομεία της Γάζας, οι γιατροί προσπαθούν να μην το σκέφτονται. Αλλά μερικές φορές, δεν μπορούν να το αποφύγουν.
