Το κουρδικό δημοψήφισμα θηλιά στο λαιμό του Μπαρζανί

Την απόφασή του να παραιτηθεί από την προεδρία της κυβέρνησης του Iρακινού Κουρδιστάν ανακοίνωσε την Κυριακή 29 Οκτώβρη ο Μασούντ Μπαρζανί, εμπνευστής του δημοψηφίσματος ανεξαρτητοποίησης της περιοχής, που έγινε πέντε βδομάδες πριν την παραίτησή του. Παρά το γεγονός ότι η ψήφος υπέρ της ανεξαρτησίας της περιοχής σάρωσε, φτάνοντας το συντριπτικό ποσοστό του 93%, και ενώ κανονικά αυτό θα έπρεπε να καταστήσει τον Μπαρζανί πολιτικά παντοδύναμο, οι εξελίξεις που ακολούθησαν οδήγησαν σύντομα στην αποκαθήλωσή του.
 
Η κρίση μεταξύ των Κούρδων και της ιρακινής κυβέρνησης, που ακολούθησε την κίνηση του Μπαρζανί να εντάξει στο δημοψήφισμα και το Κιρκούκ, σε μια προφανή κίνηση προσάρτησής του στις αυτόνομες κουρδικές περιοχές του βορείου Ιράκ, πυροδότησε εξελίξεις που είχαν σαν αποτέλεσμα οι Κούρδοι να χάσουν το Κιρκούκ που έλεγχαν από το 2014 και τις πετρελαιοπηγές που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή. Μέσα σε μια νύχτα, η κουρδική κυβέρνηση έχασε περισσότερο από το μισό των εσόδων της που προέρχονται από την εκμετάλλευση της πλούσιας σε πετρελαϊκά κοιτάσματα περιοχής γύρω από το Κιρκούκ, έσοδα που θα αποτελούσαν τα οικονομικά εχέγγυα για μια ενδεχόμενη ίδρυση ανεξάρτητου κουρδικού κράτους και ένα ισχυρό χαρτί διαπραγμάτευσης με τη Βαγδάτη για διεύρυνση της κουρδικής αυτονομίας. Πλέον, ο ιρακινός στρατός έχει σπρώξει τους Πεσμεργκά στα όρια των αυτόνομων κουρδικών περιοχών του 2003, όπως είχαν διαμορφωθεί αμέσως μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, ενώ ο εναέριος χώρος πάνω από το Ιρακινό Κουρδιστάν έχει αποκλειστεί από την Τουρκία, το Ιράκ και το Ιράν, για διεθνείς και τοπικές πτήσεις.
 
Η κουρδική κυβέρνηση, στριμωγμένη στη γωνία, με ανακοίνωσή της την Τετάρτη 25 Οκτώβρη, πρότεινε το πάγωμα των διαδικασιών που προβλέπονται από το δημοψήφισμα και την άμεση κατάπαυση των εχθροπραξιών μεταξύ ιρακινού στρατού και Πεσμεργκά, που έχουν μέχρι στιγμής προκαλέσει εκατέρωθεν περισσότερους από 30 νεκρούς. Από την πλευρά της η ιρακινή κυβέρνηση ζητάει την ολοκληρωτική ακύρωση των αποτελεσμάτων του δημοψηφίσματος σαν απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με την κουρδική κυβέρνηση.
 
Η εκτίμηση του Μπαρζανί ότι η στιγμή ήταν κατάλληλη αφενός για να επαναδιαπραγματευτεί τη σχέση του Ιρακινού Κουρδιστάν με την κεντρική κυβέρνηση και να πετύχει ενδεχομένως μεγαλύτερη αυτονομία, αλλά και για να στεφθεί ο ίδιος ισόβιος πρόεδρος, αφού η θητεία του έχει λήξει ήδη από το 2015, εκτίμηση πάνω στην οποία πήρε την απόφαση για την διεξαγωγή δημοψηφίσματος, τελικά του γύρισε μπούμερανγκ οδηγώντας τον στην πολιτική αποστράτευση.
 
Η πολυπόθητη στήριξη από τους Αμερικάνους, στην οποία υπολόγιζε ο Μπαρζανί, δεν ήρθε ποτέ με τον Μπαρζανί να δηλώνει ότι ο ιρακινός στρατός προέλασε εναντίον των Κούρδων με αμερικάνικα όπλα.
 
Σε ερώτηση δημοσιογράφων αναφορικά με την παραίτηση Μπαρζανί, ο εκπρόσωπος Τύπου της αμερικάνικης κυβέρνησης παρέπεμψε σε αξιωματούχους της κυβέρνησης που έχουν επιφορτιστεί με το Κουρδικό και επισήμανε ότι η αμερικάνικη κυβέρνηση δεν πρόκειται να εμπλακεί σε μυστικές διπλωματικές συνομιλίες με οποιαδήποτε πλευρά, καρφώνοντας την κουρδική κυβέρνηση και δείχνοντας έτσι ότι για τους Αμερικάνους η ανεξαρτησία των Κούρδων ήταν απλά το δόλωμα που τους πέταξαν για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους, αρχικά ως αντίπαλη δύναμη στην ιρακινή Αντίσταση και μετά ως χερσαίο παρακλάδι των συμμαχικών δυνάμεων ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος.
 
Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η σχέση της ηγεσίας των Κούρδων του Ιράκ με τους Αμερικάνους είναι μια μακρόχρονη ιστορία αμερικανοδουλείας των κούρδων φυλάρχων και προδοσίας από την πλευρά των Αμερικάνων. Η πιο πρόσφατη ήταν κατά τη διάρκεια του πρώτου Πολέμου του Κόλπου το 1991, όταν η αμερικάνικη κυβέρνηση είχε παρακινήσει τους Κούρδους του Ιράκ σε εξέγερση ενάντια στο καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν ταυτόχρονα με την αμερικάνικη εισβολή, για να τους εγκαταλείψει μετά το τέλος του πολέμου στο έλεος του ιρακινού καθεστώτος που εκτέλεσε περισσότερους από 8.000 αιχμάλωτους Πεσμεργκά.
 
Παράλληλα, οι Αμερικάνοι δε θέλουν να διαταράξουν την σχέση τους με την Τουρκία, γι’ αυτό και χωρίς καθυστέρηση καταδίκασαν την κίνηση του Μπαρζανί για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος, προσφέροντας στήριξη στο καθεστώς Ερντογάν, που κινήθηκε στρατιωτικά ενάντια στις κουρδικές περιοχές σε συνεργασία με τον ιρακινό στρατό. Το τούρκικο καθεστώς αποτελεί πιστό υπερασπιστή των αμερικάνικων συμφερόντων, καθώς και σημαντικό εταίρο στο ΝΑΤΟ, και η συμμαχία με τους Κούρδους δεν έχει την απαιτούμενη βαρύτητα για να διαταράξει αυτό το στάτους. Η σύμπραξη του Ιράν, από την πρώτη στιγμή, στην αντιπαράθεση της Τουρκίας και του Ιράκ με τους Κούρδους δεν εμπόδισε τους Αμερικάνους να στηρίξουν Ερντογάν και Βαγδάτη, δίνοντας βήμα στο Ιράν για να αναβαθμίσει τον ρόλο του ως περιφερειακή δύναμη στην ευρύτερη περιοχή.
 
Φυσικά, τα προβλήματα της αμερικάνικης εξωτερικής πολιτικής στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής δε λύθηκαν ως διά μαγείας με την παραίτηση Μπαρζανί, με την εν τοις πράγμασι ακύρωση του κουρδικού δημοψηφίσματος και με τη διαφαινόμενη αναθέρμανση των σχέσεων με το καθεστώς Ερντογάν, που απειλούσε με «στροφή προς τη Μόσχα». Απλά, διευθετήθηκε ένα επιμέρους ζήτημα, ενώ ο «τραχανάς» εξακολουθεί να είναι απλωμένος. Η Ρωσία, με τον έλεγχο του πολέμου στη Συρία και τη διάσωση του καθεστώτος Ασαντ, έχει αναβαθμίσει το ρόλο της στη Μέση Ανατολή. Οι Αμερικάνοι έχουν μέχρι στιγμής αναγνωρίσει ρόλο στο Ιράν (πρώτα στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους και μετά στις πολεμικές-πολιτικές προσπάθειες για την ακύρωση του κουρδικού δημοψηφίσματος), την ίδια στιγμή που ο Τραμπ απειλεί να καταγγείλει την πολυμερή ιμπεριαλιστική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ετσι, η αμερικάνικη πολιτική παλινδρομεί ανάμεσα στους δυο πόλους μιας αντίφασης, γεγονός που την καθιστά ασταθή.
 
Απ' όλες αυτές τις εξελίξεις, ας κρατήσουμε ένα συμπέρασμα. Οι λαοί της περιοχής χύνουν ποτάμια αίματος σε άδικους πολέμους, εξαπατημένοι ότι υπηρετούν εθνικούς πόθους, ενώ στην πραγματικότητα υπηρετούν τα σχέδια της μιας ή της άλλης ιμπεριαλιστικής δύναμης στην περιοχή και τα σχέδια των ντόπιων κλικών που σοδιάζουν πλούτη.