Στο Ιράκ, το πιο σημαντικό γεγονός για το κυβερνητικό στρατόπεδο ήταν η ανακατάληψη στα τέλη Δεκέμβρη του Ραμάντι, πρωτεύουσα της επαρχίας Ανμπάρ, της μεγαλύτερης επαρχίας του Ιράκ, η οποία είχε καταληφθεί το Μάη του 2015 από το ISIS. Η πολιορκία της πόλης από τον ιρακινό στρατό με την υποστήριξη αμερικάνικων αεροπορικών βομβαρδισμών είχε ξεκινήσει από τον περασμένο Ιούλιο και ανακαταλήφθηκε από την αποκαλούμενη «Χρυσή Μεραρχία», τις εκπαιδευμένες από τους Αμερικάνους Ειδικές Αντιτρομοκρατικές Δυνάμεις του ιρακινού στρατού. Οι πολύμηνοι βομβαρδισμοί και οι νάρκες που είχαν τοποθετήσει οι μαχητές του ISIS παντού έχουν μετατρέψει το Ραμάντι σε ερείπια, σε πόλη – φάντασμα, με χιλιάδες σπίτια κατεστραμμένα, με όλα τα δίκτυα (νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, αποχέτευση) διαλυμένα, όλη την υποδομή (γέφυρες, δρόμους, νοσοκομεία, σχολεία και κυβερνητικά κτίρια) με σοβαρές ζημιές και με ελάχιστο από το μισό εκατομμύριο του πληθυσμού να έχει παραμείνει στην πόλη. Φυσικά, οι επιθέσεις και οι ενέδρες του ISIS εναντίον κυβερνητικών δυνάμεων στα περίχωρα αλλά ακόμη και μέσα στην πόλη συνεχίζονται με πολλά θύματα.
Το ISIS βρίσκεται υπό αυξανόμενη στρατιωτική πίεση από τους εχθρούς του σε πολλά μέτωπα. Εκτός από την απώλεια του Ραμάντι στο Ιράκ, η πολιτοφυλακή των Κούρδων της Συρίας, οι «Μονάδες Προστασίας του Λαού» (YPG), απειλούν την παρουσία του ISIS βόρεια του Χαλέπι καθώς και σε τμήματα της βόρειας Συρίας που βρίσκονται ακόμη υπό τον έλεγχό του.
Οι δυνάμεις του ISIS σε σταθερές και αναγνωρίσιμες θέσεις δεν μπορούν να αντισταθούν για πολύ σε χερσαίες επιθέσεις που υποστηρίζονται από σφοδρούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία, γιατί έχουν βαριές απώλειες σε σχέση με τους αντιπάλους τους που έχουν πολύ λιγότερες. Αυτό έγινε φανερό κατά τη διάρκεια της πεντάμηνης πολιορκίας της κουρδικής πόλης του Κομπάνι, στην οποία το ISIS έχασε περίπου 2.200 μαχητές, στην πλειοψηφία από βόμβες και πυραύλους, αλλά και στο Ραμάντι.
Στο πρώτο μισό του 2015, το ISIS είχε μερικά πλεονεκτήματα τα οποία στη συνέχεια αρχίζει να χάνει. Τότε, είχε εύκολη πρόσβαση στην Τουρκία από το συνοριακό πέρασμα Tal Abyad, το οποίο καταλήφθηκε από την πολιτοφυλακή των Κούρδων της Συρίας (YPG) τον περασμένο Ιούνιο. Με αποτέλεσμα να μπορεί ακόμη να μετακινεί ανθρώπους και εφόδια από την Τουρκία στη Συρία από μια στενή λωρίδα των συνόρων δυτικά του ποταμού Ευφράτη. Ισχυρό πλήγμα για το ISIS ήταν επίσης η κατάληψη του φράγματος «Οκτώβρης» πάνω στον Ευφράτη στις 23 Δεκέμβρη από τις «Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις», μια συμμαχία της πολιτοφυλακής των Κούρδων της Συρίας (YPG) και μερικών χιλιάδων Αράβων και χριστιανών Ασσυρίων, απειλώντας έτσι τη συνολική παρουσία του ISIS βόρεια του Χαλέπι. Συν τοις άλλοις, η ρωσική αεροπορική υποστήριξη του συριακού στρατού σημαίνει ότι τώρα είναι πολύ δυσκολότερο για το ISIS να κερδίζει εύκολες νίκες, όπως η κατάληψη της Παλμύρας τον περασμένο Μάη.
Ολα αυτά δεν σημαίνουν ότι το ISIS ακολουθεί πορεία οριστικής παρακμής. Από τις ήττες, τις αποτυχίες και τις δυσκολίες μαθαίνει και αναπροσαρμόζει την τακτική του. Για παράδειγμα, δεν χρησιμοποίησε μεγάλο αριθμό μαχητών σε αρκετές πρόσφατες κρίσιμες αναμετρήσεις για να προβάλουν μια καταδικασμένη εκ των προτέρων αντίσταση μέχρι τέλους. Αντίθετα, απέσυρε τη μεγαλύτερη δύναμη των μαχητών του αφήνοντας πίσω μόνο ένα μικρό αριθμό για την τελική μάχη. Μετά από μια ήττα, επιχειρεί να ανοίξει ένα νέο μέτωπο ή να κερδίσει αλλού έδαφος. Για παράδειγμα, μετά την ήττα στο Ραμάντι εξαπέλυσε μια συντονισμένη επίθεση στη δυτική πόλη Χαντίθα, η οποία αποκρούστηκε από τον ιρακινό στρατό. Χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τακτικές ανταρτοπολέμου, που απαιτούν μικρές και ευέλικτες ομάδες μαχητών και έχουν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού και των ελάχιστων απωλειών. Συν τοις άλλοις, καταφεύγει στην προσφιλή τακτική του της υποδαύλισης του θρησκευτικού διχασμού πραγματοποιώντας επιθέσεις εναντίον αμάχων με πολλά θύματα, όπως η επίθεση αυτοκτονίας την περασμένη Δευτέρα, 11 Γενάρη, σε εμπορικό κέντρο σε σιιτική γειτονιά της Βαγδάτης, με 18 νεκρούς και περισσότερους από 50 τραυματίες, και σε καφέ της σιιτικής στην πλειοψηφία πόλης Μουκνταντίγια, με 24 νεκρούς και 52 τραυματίες.
Στο σημείο αυτό αξίζει να παραθέσουμε ενδεικτικά κάποια από τα συμπεράσματα μιας έρευνας του «Κέντρου για τη Θρησκεία και τη Γεωπολιτική», που είναι τμήμα του «Tony Blair Faith Foundation», η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις 20 Δεκέμβρη. Η έρευνα, που έχει τίτλο «Αν πέσει το Κάστρο: Ιδεολογία και στόχοι της συριακής εξέγερσης», μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Η Συρία φιλοξενεί τώρα τη μεγαλύτερη συγκέντρωση τζιχαντιστικών ομάδων στη σύγχρονη εποχή. Το σημερινό επίκεντρο σε μια στρατιωτική ήττα του ISIS δεν λαμβάνει υπόψη τις άλλες ομάδες στη Συρία με την ίδια ακριβώς παγκόσμια ιδεολογία και φιλοδοξία. Η έρευνά μας βρήκε 15 ομάδες που είναι έτοιμες να διαδεχτούν το ISIS. H ιδεολογία τους είναι ο σαλαφιστικός – τζιχαντισμός». «Η μελέτη 48 αντάρτικων ομάδων στη Συρία αποκάλυψε ότι το 33% – σχεδόν 100.000 μαχητές – έχουν τους ίδιους ιδεολογικούς στόχους με το ISIS. Αν ληφθούν υπόψη και κείνες οι ισλαμιστικές ομάδες που θέλουν ένα κράτος που να κυβερνάται από τη δική τους ερμηνεία του Ισλαμικού Νόμου, το ποσοστό ανεβαίνει στο 60%». «Κάθε προσπάθεια των διεθνών δυνάμεων να κάνουν διάκριση μεταξύ αποδεκτών “μετριοπαθών” και μη αποδεκτών “εξτρεμιστών” είναι προβληματική. Οπου οι κοντοπρόθεσμοι ή μακροπρόθεσμοι στόχοι συμπίπτουν, διάφορες ομάδες συγκροτούν συνασπισμούς ανεξάρτητα ιδεολογίας. Σε όλη τη Συρία, ισλαμιστές πολεμούν τον Ασαντ ή το ISIS μαζί με μη ισλαμιστές και τα όπλα που τους χορηγούνται από τη Δύση χρησιμοποιούνται από εξτρεμιστές». «Αν νικήσουμε το ISIS, 15 ομάδες περιμένουν για να πάρουν τη θέση του».
Οι συνθήκες αυτές δεν αφήνουν περιθώρια προόδου στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του καθεστώτος Ασαντ και της αντιπολίτευσης που προβλέπεται να γίνουν στα τέλη Γενάρη στη Βιέννη, γιατί αυτοί που έχουν την πραγματική στρατιωτική δύναμη στη Συρία είτε δεν είναι διατεθειμένοι να κάνουν υποχωρήσεις είτε δεν συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις.
Το καθεστώς Ασαντ και ο συριακός στρατός, με την αυξημένη ρωσική και ιρανική υποστήριξη που διαθέτουν, ενδεχομένως δεν μπορούν να κερδίσουν τον πόλεμο, αλλά φαίνεται, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα, απίθανο και να τον χάσουν. Το καθεστώς Ασαντ και όσοι το υποστηρίζουν δεν έχουν λόγο να κάνουν σοβαρές υποχωρήσεις και να συμφωνήσουν σε μια πολιτική μεταβατική λύση με την οποία θα γίνεται πραγματική μεταβίβαση της εξουσίας στις δυνάμεις της αντιπολίτευσης, τη στιγμή που εξακολουθεί να ελέγχει το μεγαλύτερο κατοικημένο τμήμα της χώρας, το δυτικό τμήμα της Συρίας με τις μεγάλες πόλεις και τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πληθυσμού.
Η ένοπλη αντιπολίτευση, στην οποία κυριαρχούν το ISIS, το Μέτωπο Al Nusra, παρακλάδι της Αλ – Κάιντα, και το ιδεολογικά συγγενικό Ahrar al-Sham, έχουν επίσης κάθε λόγο να συνεχίσουν τον πόλεμο. Το ISIS και το Al-Nusra έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατικές οργανώσεις και έχουν αποκλειστεί από τις διαπραγματεύσεις, ενώ το Ahrar al-Sham, το οποίο συμμετείχε στον πρώτο γύρο των διαπραγματεύσεων στη Βιέννη είναι διχασμένο.
Οι Αμερικάνοι και οι σύμμαχοί τους θέλουν να φύγει ο Ασαντ αλλά να διατηρηθούν οι δομές του κρατικού μηχανισμού, ο οποίος όμως ελέγχεται από το καθεστώς Ασαντ και το κόμμα του Μπάαθ. Γι αυτό και δεν είναι εύκολο να αποδεχτούν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις μια πολιτική μεταβατική λύση, στην οποία κυβερνητικά στελέχη, αν όχι ο ίδιος ο Ασαντ, θα έχουν σοβαρό ρόλο.
