«Το δημόσιο χρέος, δηλαδή το ξεπούλημα του κράτους –αδιάφορο αν είναι απολυταρχικό, συνταγματικό ή δημοκρατικό κράτος– βάζει τη σφραγίδα του στην κεφαλαιοκρατική εποχή. Το μοναδικό κομμάτι του λεγόμενου εθνικού πλούτου, που στους σύγχρονους λαούς ανήκει πραγματικά στο σύνολο του λαού, είναι το δημόσιο χρέος του. (…) Το δημόσιο χρέος γίνεται το credo (πιστεύω) του κεφαλαίου. Και από τη στιγμή που εμφανίζεται η χρέωση του δημοσίου, τη θέση του αμαρτήματος ενάντια στο άγιο πνεύμα, για το οποίο δεν υπάρχει άφεση, την παίρνει η καταπάτηση της πίστης απέναντι στο δημόσιο χρέος. Το δημόσιο χρέος γίνεται ένας από τους πιο δραστικούς μοχλούς της πρωταρχικής συσσώρευσης. Σαν με μαγικό ραβδί προικίζει το μη παραγωγικό χρήμα με παραγωγική δύναμη και το μετατρέπει έτσι σε κεφάλαιο, χωρίς να ’ναι υποχρεωμένο να εκτεθεί στους κόπους και στους κινδύνους που είναι αχώριστοι από τη βιομηχανική μα ακόμα κι από την τοκογλυφική τοποθέτηση. Οι πιστωτές του δημοσίου στην πραγματικότητα δεν δίνουν τίποτα, γιατί το ποσό που δανείζουν μετατρέπεται σε κρατικά ευκολομεταβιβάσιμα χρεόγραφα, που στα χέρια τους εξακολουθούν να λειτουργούν, όπως θα λειτουργούσαν αν ήταν ισόποσο μετρητό χρήμα. Ασχετα με την τάξη των αργόσχολων εισοδηματιών που δημιουργείται μ’ αυτό τον τρόπο και τον αυτοσχέδιο πλούτο των χρηματιστών που παίζουν το ρόλο του μεσίτη ανάμεσα στην κυβέρνηση και το έθνος –καθώς και των φοροενοικιαστών, των εμπόρων, των ιδιωτών εργοστασιαρχών, που μια καλή μερίδα κάθε κρατικού δανείου τους προσφέρει την υπηρεσία ενός κεφαλαίου πεσμένου από τον ουρανό– το δημόσιο χρέος έχει δημιουργήσει τις μετοχικές εταιρείες, το εμπόριο με συναλλάξιμες αξίες…, με δυο λόγια: το παιχνίδι στο χρηματιστήριο και τη σύγχρονη τραπεζοκρατία».
Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο
Μπορεί το παραπάνω απόσπασμα από τον πρώτο τόμο του «Κεφαλαίου» του Μαρξ[1], να γράφτηκε πριν από ενάμιση αιώνα, είναι όμως τόσο επίκαιρο σα να γράφτηκε ειδικά για να περιγράψει όσα συμβαίνουν στις μέρες μας. Ρίξτε μια ματιά για να δείτε τι συμβαίνει γύρω μας. Το δημόσιο χρέος (δηλαδή το σωρευτικό χρέος της κεντρικής κυβέρνησης) και τα ετήσια ελλείμματα εκτινάσσονται στις μεγαλύτερες καπιταλιστικές χώρες του πλανήτη. Θέλετε παραδείγματα;
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (Cogressional Budget Office – CBO) στην τελευταία έκθεσή του που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Γενάρη[2], το ετήσιο έλλειμμα του αμερικάνικου δημοσίου για το 2010 προβλέπεται γύρω στα 1.3 τρισ. δολάρια. «Το ποσό αυτό –όπως σημειώνει το CBO– θα είναι ελαφρά μικρότερο από το έλλειμμα του 2009, αλλά, ως ποσοστό του συνόλου της οικονομίας (που μετριέται από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, ΑΕΠ), θα είναι το δεύτερο μεγαλύτερο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο». Η εικόνα δεν είναι καλύτερη για το ομοσπονδιακό χρέος (δηλαδή το συσσωρευμένο έλλειμμα): «Τα συσσωρευμένα ελλείμματα ωθούν το ομοσπονδιακό χρέος σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα. Το CBO προβλέπει ότι το συνολικό χρέος θα φτάσει τα 8.8 τρισ. δολάρια μέχρι το τέλος του 2010. Ισοδύναμο με 60% του ΑΕΠ το ποσό αυτό, είναι το μεγαλύτερο από το 1952. Με τις παρούσες πολιτικές και νόμους, οι προβλέψεις του CBO δείχνουν ότι το επίπεδο του χρέους θα σκαρφαλώσει στο 67% μέχρι το 2020». Η κατάσταση είναι τόσο άσχημη που ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (FED), Ben Bernanke, προειδοποίησε την προηγούμενη Τετάρτη (24/2) το Κογκρέσο, ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σύντομα ανάλογη κρίση χρέους με την Ελλάδα![3].
Στη Γερμανία, το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 1.6 τρισ. ευρώ από τον περσινό Ιούνη (σύμφωνα με τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας της Γερμανίας[4]), σημειώνοντας μία αύξηση 7.2% μέσα σε ένα χρόνο. Ποσό πάνω από πενταπλάσιο του δημόσιου χρέους της Ελλάδας, για το οποίο γίνεται τόσος ντόρος τον τελευταίο καιρό! Το δημόσιο χρέος της Γερμανίας αναμένεται να αυξηθεί κι άλλο μέχρι το 2012, ενώ μόνο για το 2010 το χρέος προβλέπεται αυξημένο κατά 80 δισ. ευρώ περισσότερο από τις εκτιμήσεις που γίνονταν το 2009[5]!
Στην Ιαπωνία, με το δημόσιο χρέος έχει πλέον… χαθεί η μπάλα! Ξεπερνάει το 192% του ΑΕΠ, με αποτέλεσμα η Ιαπωνία να είναι η δεύτερη χώρα στον κόσμο (μετά τη… Ζιμπάμπουε) με το μεγαλύτερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ[6]! Δεν υπάρχει χώρα της Ευρώπης που να μην αναμένεται να διογκωθεί το δημόσιο χρέος κάνοντας σκόνη το όριο του Μάαστριχτ το οποίο έκανε λόγο για μέγιστο όριο το 60% του ΑΕΠ, τη στιγμή που στη ζώνη του ευρώ ο μέσος όρος ξεπερνά το 69%[7]). Οσοι έχετε πρόσβαση στο διαδίκτυο, ρίξτε μια ματιά στα δελτία Τύπου του υπουργείου Εξωτερικών[8] και θα καταλάβετε τι εννοούμε.
Το ποιος πληρώνει το δημόσιο χρέος είναι γνωστό. Εμείς, κλείνοντας, θα παραθέσουμε ένα απόσπασμα από τον Μαρξ ως «δωρεά» στα παπαγαλάκια του κεφαλαίου, που μέχρι πρότινος τάιζαν κουτόχορτο τον κοσμάκη για την «ανωτερότητα του καπιταλισμού» και την αποφυγή των μεγάλων κρίσεων:
«Επειδή το δημόσιο χρέος στηρίζεται στα κρατικά έσοδα, που οφείλουν να καλύψουν τις χρονιάτικες τοκοχρεολυτικές κτλ. πληρωμές, το σύγχρονο φορολογικό σύστημα έγινε αναγκαίο συμπλήρωμα του συστήματος των εθνικών δανείων. Τα δάνεια δίνουν τη δυνατότητα στην κυβέρνηση ν’ αντεπεξέρχεται σε έκτακτα έξοδα, χωρίς να γίνεται αυτό αμέσως αισθητό στον φορολογούμενο, μετά όμως απαιτούν αυξημένους φόρους. Απ’ την άλλη μεριά, η αύξηση των φόρων, που προκλήθηκε με τη συσσώρευση απανωτών δανείων, αναγκάζει την κυβέρνηση σε κάθε περίπτωση καινούργιων έκτακτων εξόδων να καταφεύγει διαρκώς σε καινούργια δάνεια. Ετσι, το σύγχρονο φορολογικό σύστημα, που άξονάς του είναι οι φόροι στα πιο αναγκαία μέσα συντήρησης (επομένως και το ακρίβαιμά τους), κρύβει μέσα του το σπέρμα της αυτόματης προοδευτικής αύξησης»[9].
Οποιαδήποτε ομοιότητα με σημερινές καταστάσεις είναι… εντελώς συμπτωματική. Συμπέρασμα; Αν θέλετε να απαλλαγείτε από το ξετίναγμα, για να ξεπληρώνεται το δημόσιο χρέος (που άλλοι δημιούργησαν), θα πρέπει να αρχίζετε να σκέφτεστε πώς θα απαλλαγείτε από τον καπιταλισμό…
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
[1] Καρλ Μαρξ «Το Κεφάλαιο», Τόμος 1ος, Κεφ. 21, σελ. 779.
[2] “The budget and Economic Outlook: Fiscal Years 2010 to 2020” (Προβλέψεις για τον Προϋπολογισμό και την Οικονομία για τα έτη 2010 – 2020) Congressional Budget Office, Γενάρης 2010.
[3] «Ο Μπερνάκι εξαπολύει ευθεία προειδοποίηση για το αμερικάνικο χρέος – Η σκηνή έχει στηθεί στις ΗΠΑ για μια ελληνική τραγωδία», Washington Times, 25/2/2010.
[4] Δελτίο Τύπου Νο. 353, 21/9/2009 της Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας.
[5] Τα στοιχεία από το γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας στη Γερμανία, σε δελτίο Τύπου αναφορικά με τον γερμανικό προϋπολογισμό του 2010, 22/1/2010.
[6] CIA – The world fact book https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html
[7] Σύμφωνα με τα στοιχεία του Eurostat (“European Economic Statistics” 2009), το δημόσιο χρέος το 2008 ισοδυναμούσε με το 69,3% του ΑΕΠ στην Ευρωζώνη, ποσοστό μεγαλύτερο από το μέσο όρο του χρέους των 27 κρατών της ΕΕ, που την ίδια περίοδο ισοδυναμούσε με 61,5% του ΑΕΠ.
[8] https://www.agora.mfa.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=57&cid=18.
[9] Καρλ Μαρξ, «Το Κεφάλαιο», Τόμος 1ος, Κεφ. 21, σελ. 780-781.
