Ο πανικός που επικράτησε στα διεθνή χρηματιστήρια με τη ραγδαία κατρακύλα των μετοχών και την απώλεια 4 τρισ. δολαρίων, τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση στην ιστορία του Dow Jones (1.000 μονάδες) και ταυτόχρονα τη μεγαλύτερη ποσοστιαία πτώση από το 2011 (4.6%), και τη ραγδαία μετάδοση του «ιού» σχεδόν σε όλους τους δείκτες των παγκόσμιων χρηματιστηρίων, ήταν ένα γεγονός που παρουσιάστηκε σαν μια «διόρθωση» ύστερα από το ξέφρενο ράλι των μετοχών πέρσι και τους φόβους για την αύξηση των μισθών στις ΗΠΑ, που προκάλεσε πανικό στους επενδυτές. Γιατί όμως να πανικοβληθούν; Οπως είπε κι ο Τραμπ στο τουίτερ του, όταν υπάρχουν «καλά νέα» δε θα πρέπει να πέφτει το Χρηματιστήριο! Τι να πει ο έρμος, όταν λίγες μέρες πριν (στο διάγγελμά του προς το έθνος) ο ίδιος διαφήμιζε τη ραγδαία αύξηση των μετοχών, λέγοντας ότι κέρδισαν 8 τρισ. δολάρια σε αξία, πράγμα που θα είναι… ευεργετικό για τους αμερικάνους συνταξιούχους, φοιτητές και εργαζόμενους με τους περίφημους λογαριασμούς 401(k) (που είναι χρήματα που επενδύονται σε μετοχές για συντάξεις); Οτι η μισή από αυτή την αύξηση ήταν φούσκα;
Αλλοι λένε ότι οι «επενδυτές» φοβήθηκαν πως θα αυξηθεί ο πληθωρισμός και θα ανεβούν τα επιτόκια της ομοσπονδιακής τράπεζας FED. Πώς θα γίνει αυτό; Μα λόγω των «καλών νέων» που δημοσίευσε στα τέλη Γενάρη το Γραφείο Οικονομικής Ανάλυσης (Bureau of Economic Analysis – BEA) του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ (https://www.bea.gov/newsreleases/national/pi/2018/pdf/pi1217.pdf), σύμφωνα με τα οποία τα χρήματα στους υπαλλήλους (δηλαδή μισθοί και εργοδοτικές ασφαλιστικές εισφορές) αυξήθηκαν κατά το… αστρονομικό ποσοστό του 0.4% το Δεκέμβρη του 2017, σημειώνοντας μέση ετήσια αύξηση 3.2% για το 2017.
Οι σοβαροί οικονομολόγοι θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι είναι πλάνη πως η αύξηση των μισθών οδηγεί στην αύξηση του πληθωρισμού (μια πλάνη που την υποστήριζαν με ζήλο ακόμα και θεωρητικοί του αναρχισμού, όπως ο Προυντόν). Η αύξηση και η πτώση του κέρδους και των μισθών δεν εκφράζουν παρά την αναλογία που οι κεφαλαιούχοι και οι εργαζόμενοι μετέχουν στο προϊόν, όπως απέδειξε ο Μαρξ. Οσο αυξάνονται οι μισθοί τόσο μειώνονται τα κέρδη και το αντίθετο (όπως στα συγκοινωνούντα δοχεία δηλαδή). Η αύξηση ή μείωση των τιμών δεν καθορίζεται από την πορεία των μισθών, αλλά από την προσφορά και τη ζήτηση, τη φορολογία κλπ.
Τα παραπάνω συμπεράσματα επιβεβαιώνονται και από τα στοιχεία που παρουσιάζει το BEΑ σε συνδυασμό με τον πληθωρισμό που μετρά το Γραφείο Εργατικής Στατιστικής (Bureau of Labor Statistics – BLS) των ΗΠΑ, που παραθέτουμε στον Πίνακα 1. Η μέση ετήσια αύξηση του πληθωρισμού το 2015, για παράδειγμα, ήταν 0.1%, τη στιγμή που τα μέσα εισοδήματα των υπαλλήλων (από μισθούς και εργοδοτικές ασφαλιστικές εισφορές) αυξήθηκαν κατά 4.6%. Αντίθετα, το 2017, οι μισθοί (συμπεριλαμβανομένων των εργοδοτικών εισφορών) αυξήθηκαν λιγότερο (κατά 3.2%) ενώ ο πληθωρισμός αυξήθηκε περισσότερο από το 2015 (2.1% αντί 0.1%).
Από την άλλη, πρέπει να θυμηθούμε ότι «καλά νέα» για αύξηση των μισθών υπήρξαν και τα προηγούμενα χρόνια, αλλά τέτοια κατρακύλα των μετοχών δεν είδαμε.
Οπως μας πληροφορούν οι Los Angeles Times (https://www.rep-am.com/news/news-business/2018/02/06/stocks-repeatedly-sink-and-recover-as-wild-ride-continues/), η βουτιά των δεικτών Dow και S&P 500, που ξεκίνησε την προηγούμενη Παρασκευή και συνεχίστηκε και τη Δευτέρα, οδήγησε στην απώλεια των κερδών που οι παραπάνω δείκτες είχαν σημειώσει από τις αρχές του χρόνου, όμως οι δείκτες παραμένουν σε υψηλότερα επίπεδα από αυτά που βρίσκονταν 12 μήνες πριν, με τον Dow Jones να είναι 21% ψηλότερα και τον S&P 500 16% ψηλότερα.
Οπως επισημαίνει ο Economist (https://www.economist.com/blogs/freeexchange/2018/02/crash-course), η βουτιά στις μετοχές μπορεί να σημαίνει ότι κάτι αλλάζει στην οικονομία, μπορεί όμως και να μη σημαίνει τίποτα, πέραν μιας μαζικής υστερίας που οφείλεται στην κακή ψυχολογία.
Πώς όμως δημιουργείται αυτή η «κακή ψυχολογία»; Αν τα πράγματα πήγαιναν ρολόι, τότε οι αυξήσεις στους μισθούς στις ΗΠΑ δε θα αποτελούσαν «κίνδυνο», ούτε αυτός ο «κίνδυνος» θα μεταφερόταν τόσο γρήγορα ανά την υφήλιο. Θα μας πουν ότι το χρηματιστήριο βασίζεται στην ψυχολογία των επενδυτών και δεν είναι «πραγματική οικονομία», γι’ αυτό και φουσκώνει και ξεφουσκώνει γρήγορα. Αυτό είναι πράγματι αλήθεια, καθώς το χρηματιστήριο αποτυπώνει όχι μόνο τις σημερινές αλλά τις μελλοντικές προσδοκίες και είναι ένα «παιχνίδι» αχαλίνωτης κερδοσκοπίας, που βασίζεται μεν στην οικονομία, δεν είναι όμως το ίδιο μια συνεπής καταγραφή της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χρηματιστηριακή φούσκα που δημιουργήθηκε στη χώρα μας πριν από περίπου μια εικοσαετία, για να σκάσει προκαλώντας τεράστιους κλυδωνισμούς και οδηγώντας πολλούς ανθρώπους στην απώλεια μεγάλων ποσών από τις οικονομίες τους.
Επομένως, τα 4 τρισ. δολάρια που «χάθηκαν» δεν ήταν απότομη καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων (δεν έγινε κανένας πόλεμος που να το προκάλεσε αυτό), αλλά ξεφούσκωμα των παραφουσκωμένων μετοχών.
Πόσο όμως μπορούμε να λέμε ότι αυτό δε σημαίνει τίποτα και ότι η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία ακουμπά σε «στέρεες βάσεις»; Η νευρικότητα των «αγορών» (διάβαζε χρηματιστικού κεφαλαίου) σημαίνει ότι κανείς δεν έχει εμπιστοσύνη στις «στέρεες βάσεις» της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας, οι οποίες περισσότερο θυμίζουν… πήλινα πόδια.
