Εφεραν επικίνδυνο ιό ζωονόσου των χοίρων και απειλούν την κτηνοτροφία της χώρας και τη δημόσια υγεία!

Θυμόσαστε ασφαλώς τη φιλολογία ότι ο νέος κοροναϊός, που κάνει ακόμα θραύση σε όλο τον κόσμο, «δραπέτευσε» από εργαστήριο ιολογίας στην πόλη Ουχάν της Κίνας. Μπορεί να μην αποδείχτηκε τίποτα σχετικά με τη διάδοση του συγκεκριμένου ιού (διεθνώς οι επιστήμονες θεωρούν πως συνδέεται με αγορά της Ουχάν, στην οποία πωλούνταν και άγρια ζώα), όμως η θεωρία της διάδοσης επικίνδυνων ιών, που πλήττουν τον άνθρωπο ή τα ζώα, λόγω κακής διαχείρισής τους σε ερευνητικά εργαστήρια, δεν είναι αβάσιμη. Γι’ αυτό και έχουν θεσπιστεί διεθνώς αυστηροί κανόνες για τη διαχείριση επικίνδυνων ιών στα ερευνητικά εργαστήρια, τους οποίους τα εργαστήρια και οι επιστήμονές τους οφείλουν να τηρούν και οι αρμόδιες κρατικές αρχές να ελέγχουν αυστηρά ως προς την τήρησή τους.

Ομως, πότε η άκρατη φιλοδοξία για επιστημονικές διακρίσεις, πότε η δίψα για κέρδη και πότε και τα δυο μαζί, που στον καπιταλισμό συχνά (αν όχι πάντοτε) συμβαδίζουν, οδηγούν σε επικίνδυνες καταστάσεις. Μια τέτοια κατάσταση αντιμετωπίζει εδώ και μερικούς μήνες το Τμήμα Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, που φοβάται ότι από τις εγκαταστάσεις του μπορεί να ξεκινήσει η διάδοση στην Ελλάδα και εν συνεχεία στην Ευρώπη, μιας επικίνδυνης ζωονόσου, η οποία πλήττει ήδη εδώ και καιρό τη χοιροτροφία της Κίνας, με καταστροφικές συνέπειες.

Το πιο εξοργιστικό είναι ότι ένας καθηγητής αγνοεί τους συναδέλφους του, ενώ τα αρμόδια κρατικά όργανα, η Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής υπό τον Θωμά Αλεξανδρόπουλο, όχι μόνο δεν παρενέβη για να σταματήσει αυτή την επικίνδυνη κατάσταση, αλλά φαίνεται να «κάνει πλάτες» στον υπαίτιο καθηγητή, ο οποίος αγνοεί το ίδιο του το Τμήμα και αναζητεί εκ των υστέρων κάλυψη σε σωρεία παράνομων πράξεων που έχει ήδη διαπράξει.

Η υπόθεση βρίσκεται πλέον στα χέρια του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Βορίδη, στον οποίο ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, καθηγητής Δημήτριος Φλετούρης, απέστειλε στις 22 Ιούνη πεντασέλιδη αναλυτική επιστολή, χτυπώντας καμπανάκι κινδύνου για τη δημόσια υγεία, την κτηνοτροφία και την οικονομία της χώρας.

Αρκεί να παραθέσουμε εισαγωγικά το θέμα της επιστολής του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ προς τον Βορίδη (με κοινοποίηση στην υφυπουργό Αραμπατζή, τον γενικό γραμματέα Στρατάκο, τον πρόεδρο και τον προϊστάμενο του Κτηνιατρικού Τμήματος του ΕΟΦ και τη Διεύθυνση Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας), για να φανεί η σοβαρότητα του θέματος: «Αίτημα ανάληψης αρμοδιοτήτων από το ΥπΑΑΤ και εναρμόνισής του με τους κανονισμούς του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων (ΟΙΕ) σχετικά με την εισαγωγή “εξωτικού“ ιικού στελέχους και τη διεξαγωγή in vivo πειραματισμών σε ζώα».

Με απλά λόγια, ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα ζητάει από το αρμόδιο υπουργείο να αναλάβει τις ευθύνες του και να ασκήσει τον ελεγκτικό του ρόλο, όπως ακριβώς απαιτούν οι κανονισμοί του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων, γιατί έχει εισαχθεί ένας επικίνδυνος ιός ζωονόσου, ο οποίος πλέον δεν εξετάζεται στο εργαστήριο (in vitro), αλλά θα δοκιμαστεί σε παραγωγικά ζώα (in vivo). Από τη διατύπωση του αιτήματος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ συνάγεται ευθέως ότι η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΑΑΤ δεν κάνει τη δουλειά της όπως πρέπει, όπως απαιτεί ο νόμος. Το γιατί δεν την κάνει οφείλουν να μας το πουν ο γενικός διευθυντής Κτηνιατρικής, Θ. Αλεξανδρόπουλος, και οι υφιστάμενοί του, τους οποίους διευθύνει με «σιδηρά πυγμή».

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά, αποφεύγοντας τις πολλές αναφορές σε επιστημονικούς όρους, προκειμένου να μπορούν να μας παρακολουθήσουν και οι μη ειδικοί.

Ξέφραγο αμπέλι

Στις 26 Νοέμβρη του 2019 υποβλήθηκε στο Τμήμα Κτηνιατρικής του ΑΠΘ ερευνητικό πρωτόκολλο για την έγκριση εκπόνησης διδακτορικής διατριβής με επιβλέποντα τον καθηγητή Σπυρίδωνα Κρήτα. Στο πρωτόκολλο προβλέπεται ότι στο Κτίριο Εργαστηρίων του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ θα γίνουν πειράματα σε χοίρους, οι οποίοι θα μολύνονται με ένα «εξωτικό» κινέζικης προέλευσης στέλεχος της νόσου Aujeszky (ΗeN1). Πρόκειται για μια πολύ επικίνδυνη ζωονόσο, η οποία εδώ και μερικά χρόνια προκαλεί τεράστιες καταστροφές στο ζωικό κεφάλαιο στην Κίνα.

Τα στελέχη της νόσου που εμφανίστηκαν στην Κίνα αποτελούν ιδιαίτερο εξελικτικό κλάδο και διαφέρουν ριζικά από τα κλασικά στελέχη του ιού, που προκαλούν τη ζωονόσο στην Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτά τα στελέχη προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές στο ζωικό κεφάλαιο στην Κίνα, επειδή δεν τα «πιάνουν» τα εμβόλια που κυκλοφορούν.

Τι λόγο έχει ένας καθηγητής ελληνικού πανεπιστημιακού εργαστηρίου να φέρει στελέχη μιας επικίνδυνης ζωονόσου στην Ελλάδα και να θέλει να κάνει πειράματα σε ζώα μ’ αυτά τα στελέχη, ρισκάροντας να «φύγει» ο ιός και να προκαλέσει καταστροφή ανάλογη μ’ αυτήν που προκλήθηκε στην Κίνα; Και μάλιστα, όπως συχνά συμβαίνει με τις ζωονόσους, να περάσει ο ιός τα ελληνικά σύνορα και να αρχίσει να εξαπλώνεται στην Ευρώπη, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές στη χοιροτροφία (και όχι μόνο στη χοιροτροφία, καθώς η συγκεκριμένη νόσος μπορεί να πλήξει και βοοειδή και άλλα ζώα);

Το ερώτημα δεν είναι δικό μας. Τέθηκε με δραματικό τρόπο από το Τμήμα Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, το οποίο επικαλείται πληθώρα επιστημονικών ερευνών για το συγκεκριμένο κίνδυνο. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, όταν έκαναν πειράματα σε χοίρους για να δουν αν το συγκεκριμένο -κινέζικης προέλευσης- στέλεχος της ζωονόσου (ΗeΝ1) μπορεί να περάσει τα σύνορα, τα έκαναν σε ειδικές εγκαταστάσεις πολύ υψηλού επιπέδου βιοασφάλειας στο Ινστιτούτο Ερευνας Βιοασφάλειας της πολιτείας του Κάνσας.

Στις 12 Φλεβάρη του 2020, η Επιτροπή Ερευνας και Δεοντολογίας του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ, παίρνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις γι’ αυτή καθαυτή τη διεξαγωγή πειραμάτων με το συγκεκριμένο ιό, καθώς σε περίπτωση διαφυγής και διασποράς του στο περιβάλλον θα επέρχονταν σοβαρές επιπτώσεις στον κλάδο της χοιροτροφίας, ενώ θα εξετίθετο διεθνώς η χώρα, φέροντας την ευθύνη για την εισαγωγή και τη διασπορά του ιού στην Ευρώπη.

Ζήτησε, λοιπόν, να υπάρχει άδεια έγκρισης από το ΥΠΑΑΤ «για την εισαγωγή και κατοχή από την ερευνητική ομάδα του συγκεκριμένου στελέχους Aujeszky» και άδεια πειραματισμού σε ζώα, που θα περιλαμβάνει εκτίμηση/αξιολόγηση του κινδύνου από τα συγκεκριμένα πειράματα σε ζώα και βεβαίωση ότι κρίθηκαν επαρκή τα μέτρα περιορισμού του ιού στους χώρους που θα γίνουν τα πειράματα.

Τέλος, η Επιτροπή Ερευνας και Δεοντολογίας εισηγήθηκε στον πρόεδρο του Τμήματος Κτηνιατρικής να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες ότι έχει έρθει στην Ελλάδα αυτό το επικίνδυνο κινέζικο στέλεχος του ιού, το οποίο δεν έχει βρεθεί («απομονωθεί») ούτε στη χώρα μας ούτε στην Ευρώπη.

Τι αποδείχτηκε; Οτι ο συγκεκριμένος καθηγητής, εισήγαγε τον επικίνδυνο ιό από το εξωτερικό, χωρίς να ενημερώσει κανέναν και χωρίς να πάρει άδεια από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΑΑΤ και τον ΕΟΦ! Δηλαδή, αντιμετώπισε τη χώρα σαν ξέφραγο αμπέλι.

Από ένα αποκαλυπτικό έγγραφο του ΕΟΦ

προκύπτει ότι ο Κρήτας εισήγαγε το στέλεχος του ιού στην Ελλάδα από την Αγγλία,

χωρίς να πάρει τις άδειες που ήταν υποχρεωμένος να πάρει! Κι όχι μόνο δεν είχε πάρει καμιά άδεια, αλλά προσπάθησε να εξαπατήσει και τον ΕΟΦ, ότι τάχα είχε πάρει άδεια παλαιότερα. Ο ΕΟΦ του απάντησε επισημαίνοντας ότι εισήγαγε τα στελέχη του ιού χωρίς να πάρει έγκριση από τη Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του υπουργείου, όπως προβλέπει ο νόμος, και χωρίς να πάρει άδεια από τον ΕΟΦ, όπως επίσης προβλέπει ο νόμος!

Κρυφτούλι το υπουργείο

Στις 18 Φλεβάρη του 2020, αφού έχει λάβει την εισήγηση της Επιτροπής Ερευνας και Δεοντολογίας, ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ στέλνει στη Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του ΥΠΑΑΤ έγγραφο, με το οποίο υποβάλλει «αίτημα γνωμοδότησης για την έγκριση διεξαγωγής πειραματισμών σε χοίρους με κινεζικό «variant» στέλεχος της νόσου Aujeszky, στο Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης».

Αναφέρει όλα τα δεδομένα: Οτι το στέλεχος του ιού, με το οποίο ο Κρήτας θέλει να κάνει πειράματα σε χοίρους, διαφέρει από αυτά που προκαλούν τη ζωονόσο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, ότι είναι περισσότερο λοιμωγόνο και καταστροφικό, όχι μόνο για τους χοίρους αλλά και για άλλα ζώα, ότι δεν καλύπτεται από τα εμβόλια που κυκλοφορούν, ότι για πειράματα με τέτοιους ιούς απαιτούνται ειδικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν υπό εθνική/κρατική εποπτεία.

Καταλήγοντας, ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ ζητά από τις αρμόδιες διευθύνσεις της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής να του στείλουν έγγραφη γνωμοδότηση για το αν δόθηκε άδεια εισαγωγής στελέχους του κινέζικου ιού και αν δόθηκε έγκριση για να γίνουν πειράματα με χοίρους στο Κτίριο των Εργαστηρίων του Τμήματος Κτηνιατρικής, αν καθορίστηκαν τα μέτρα «περιορισμού» που απαιτούνται και ποια είναι τα αποτελέσματα των ελέγχων που θα κάνουν οι υπηρεσίες του υπουργείου σε ό,τι αφορά την ορθή εφαρμογή των μέτρων «περιορισμού» στους συγκεκριμένους χώρους, προκειμένου η γενική συνέλευση του Τμήματος να προχωρήσει στη διαδικασία έγκρισης του πρωτοκόλλου που υπέβαλε ο Κρήτας.

Αυτός (ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής) τα έγραψε αναλυτικά, αυτοί (ο γενικός διευθυντής Κτηνιατρικής και οι υπηρεσιακοί του παράγοντες) τον «έγραψαν» κανονικότατα! Λες και τους ζητούσε να του κάνουν κάποιο ρουσφέτι, λες και δεν έθετε υπόψη τους ένα σοβαρότατο ζήτημα δημόσιας υγείας, που έπρεπε να σημάνει συναγερμό.

Βλέπει ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής ότι τον «γράφουν» και αρχίζει τις οχλήσεις. Η διευθύντρια Υγείας των Ζώων, Χρυσούλα Δηλέ, προφασίζεται ότι δε βρήκε το mail με το έγγραφο του προέδρου του Τμήματος Κτηνιατρικής! Αυτός της το ξαναστέλνει στις 26 Μάρτη. Σαράντα μέρες πήγαν ήδη στράφι. Στις 27 Μάρτη, η Δηλέ επιβεβαιώνει ότι πήρε το έγγραφο και διαβεβαιώνει τον πρόεδρο ότι «θα το μελετήσουμε και θα σας ενημερώσουμε το συντομότερο δυνατό». Τον «ξαναγράφουν κανονικότατα», παρά τον επείγοντα χαρακτήρα του αιτήματος.

Ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ αντιλαμβάνεται ότι ο Αλεξανδρόπουλος και οι επιτελείς του στη Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής τον «γράφουν» και αναγκαστικά συγκαλεί στις 2 Ιούνη τη γενική συνέλευση του Τμήματος, η οποία απορρίπτει το ερευνητικό πρωτόκολλο του διδακτορικού. Απορρίπτει το αίτημα για «τη διενέργεια οποιασδήποτε σχετικής έρευνας που αφορά τη χρησιμοποίηση εξωτικών “Chinise variant-genotype II“ στελεχών σε χοίρους».

Ο Κρήτας δηλώνει ότι θα συνεχίσει να πειραματίζεται με τον ιό που εισήγαγε χωρίς άδεια. Με ποιανού (ή ποιανών) πλάτες εναντιώνεται στη γενική συνέλευση του Τμήματος στο οποίο ανήκει; Στην απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, ας πάρουμε υπόψη μια… σατανική σύμπτωση.

Στις 3 του Ιούνη, μια μέρα μετά την απόφαση της γενικής συνέλευσης του Τμήματος Κτηνιατρικής, που έφραξε το δρόμο στα επικίνδυνα πειράματα του Κρήτα, έφτασε στον πρόεδρο του Τμήματος απάντηση από τη διευθύντρια Υγείας των Ζώων, Δηλέ! Είχαν περάσει 3,5 μήνες από τότε που το Τμήμα Κτηνιατρικής του ΑΠΘ είχε υποβάλει συγκεκριμένα αιτήματα και η απάντηση έφτασε την επομένη της γενικής συνέλευσης του Τμήματος, η οποία έβαλε φρένο στον Κρήτα. Επειδή εμείς δεν πιστεύουμε στις σατανικές συμπτώσεις, είμαστε σίγουροι ότι Κρήτας και Αλεξανδρόπουλος βρίσκονταν σε ανοιχτή γραμμή όλο αυτό το διάστημα.

Η εκτίμησή μας αυτή ενισχύεται και από το περιεχόμενο της απάντησης Δηλέ, εκτενή αποσπάσματα της οποίας περιέλαβε ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής, Δ. Φλετούρης, στην επιστολή που έστειλε στον Βορίδη. Το πρώτο που γράφει η Δηλέ είναι ότι η Διεύθυνση Υγείας των Ζώων του ΥΠΑΑΤ δεν έχει αρμοδιότητα να αξιολογήσει το σύστημα διαχείρισης των βιολογικών κινδύνων στις εγκαταστάσεις του ΑΠΘ! Προσέξτε το λίγο: έρχεται η γενική συνέλευση ενός πανεπιστημιακού Τμήματος και σου λέει: έλα να ελέγξεις, γιατί στα εργαστήριά μας βρίσκεται (παρανόμως) ένας επικίνδυνος ιός ζωονόσου, που έτσι και ξεφύγει θα υπάρξει τεράστια καταστροφή, ενώ η χώρα θα βρεθεί και κατηγορούμενη για εισαγωγή αυτού του ιού στην Ευρώπη (άνευ λόγου και αιτίας). Και συ, η αρμόδια κεντρική υπηρεσία του υπουργείου, αντί να τρέξεις να προλάβεις, φοράς τη χλαμύδα του Πόντιου Πιλάτου και λες: «δεν είμαι αρμόδια να ελέγξω»! Και ποιος είναι αρμόδιος, ο Φούφουτος;

Στη συνέχεια, βγάζεις τη χλαμύδα του Πόντιου Πιλάτου και φοράς πηλίκιο τροχονόμου, υποδεικνύοντας στο πανεπιστημιακό Τμήμα να κοιτάξει τις Οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων (λες και δεν τις είχαν κοιτάξει και δεν τις ήξεραν οι πανεπιστημιακοί) και να απευθυνθεί στα στελέχη της Ελληνικής Εταιρίας Βιοασφάλειας (που είναι για άλλα πράγματα)!

Ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ δίνει αναλυτικότατες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στους ισχυρισμούς της Δηλέ, σημειώνοντας ότι αυτή η απάντηση προκαλεί «ιδιαίτερα ερωτηματικά» (ξέρουμε καλά τι σημαίνει αυτό στη διπλωματική γλώσσα μεταξύ υπηρεσιών). Δεν παραλείπει να σημειώσει το γεγονός ότι η Δηλέ δεν απάντησε εγγράφως, όπως της ζήτησε το Τμήμα Κτηνιατρικής, για την άδεια/έγκριση εισαγωγής του κινέζικου στελέχους του ιού. Εκανε το παπί, κατά το κοινώς λεγόμενο. Εμείς δε θα το πούμε διπλωματικά, αλλά κυριολεκτώντας: όταν έχεις λερωμένη τη φωλιά σου, κάνεις πως δεν «άκουσες» το αίτημα να τοποθετηθείς εγγράφως για ζήτημα της αρμοδιότητάς σου.

Ενόψει όλων των παραπάνω, τα οποία μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά στα έγγραφα που επισυνάπτουμε, ρωτάμε: τι παιχνίδι παίζουν ο Αλεξανδρόπουλος και η Δηλέ; Ας πούμε ότι στην αρχή δεν ήξεραν ότι ο Κρήτας έχει κουβαλήσει στην Ελλάδα έναν τόσο επικίνδυνο ιό και ότι θέλει να κάνει πειράματα σε χοίρους. Από τον περασμένο Φλεβάρη το έμαθαν. Αντί να παρέμβουν αμέσως, ως είχαν υποχρέωση, και να ασκήσουν τις αρμοδιότητές τους, αυτοί κάνουν πλάτες στον Κρήτα!

Να μπει τέρμα στο καρκίνωμα

Οπως είπαμε, ο πρόεδρος του Τμήματος Κτηνιατρικής έφερε πλέον το ζήτημα σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας, με την εκτενέστατη επιστολή που έστειλε στις 22 Ιούνη στον Βορίδη. Tρία είναι τα αιτήματα που υποβάλλει:

– Επειδή ο Κρήτας δήλωσε ότι τους έχει «γραμμένους» και θα συνεχίσει τα πειράματά του, να επιληφθεί το υπουργείο και να καταστρέψει την ποσότητα του επικίνδυνου ιού και μολυσμένων ιστών «από τον πειραματισμό που έχει πραγματοποιηθεί χωρίς εγκρίσεις και αδειοδότηση», προκειμένου «να αποτραπεί η διασπορά του ιού στο περιβάλλον και ο διεθνής διασυρμός της χώρας μας».

– Να προσαρμοστεί η χώρα στις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων σε ό,τι αφορά την εισαγωγή επικίνδυνων παθογόνων στελεχών και τη διενέργεια αυστηρού ελέγχου από Κρατική Εποπτεύουσα Αρχή.

– Να υπάρχει θεσμικός έλεγχος από το υπουργείο σε πειράματα που αφορούν «εξωτικά» παθογόνα.

Ο Βορίδης είναι υποχρεωμένος να δώσει άμεσα τέλος στην επικίνδυνη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Το απόστημα έσπασε και ο κίνδυνος μόλυνσης είναι τεράστιος. Και είναι επίσης καιρός να εξαλειφθεί το «κακόηθες μελάνωμα» που έχει απλωθεί στη Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του ΑΠΘ.

Παραπομπές – Εγγραφα

1. Επιστολή Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ προς τον Βορίδη

2. Εγγραφο της Επιτροπής Ερευνας και Δεοντολογίας Τμήματος Κτηνιατρικής ΑΠΘ

3. Εισήγηση της Επιτροπής Ερευνας και Δεοντολογίας του Τμήματος Κτηνιατρικής ΑΠΘ

4. Εγγραφο του ΕΟΦ προς τον Σ. Κρήτα

5. Εισαγωγή του ιού από τον Κρήτα

6. Αίτημα γνωμοδότησης προς το ΥΠΑΑΤ του Τμήματος Κτηνιατρικής του ΑΠΘ

Σημείωση: Η λέξη ζωονόσος έχει χρησιμοποιηθεί για να υποδηλώσει νόσο των ζώων. Οχι με την επιστημονική έννοια του όρου που σημαίνει νόσο που μεταδίδεται από τα ζώα στον άνθρωπο. Είναι γνωστό ότι η νόσος Aujeszky δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο.