Με αφορμή τη δήλωση της Νίκης Κεραμέως

Η ιστορία να ενισχύει την εθνική συνείδηση ή να έχει κοινωνικό χαρακτήρα;

Εθνος είναι η ιστορικά διαμορφωμένη σταθερή κοινότητα ανθρώπων, που εμφανίστηκε πάνω στη βάση της κοινότητας στη γλώσσα, στο έδαφος, στην οικονομική ζωή και στην ψυχοσύνθεση που εκδηλώνεται στην κοινότητα της κουλτούρας…
 
Το έθνος, όπως κάθε ιστορικό φαινόμενο, υπόκειται στο νόμο της αλλαγής, έχει την ιστορία του, έχει αρχή και τέλος.
 
Ι.Β. Στάλιν
 
Ο μαρξισμός και το εθνικό ζήτημα
 
Τη μαρξιστική άποψη ότι τα σύγχρονα έθνη είναι δημιουργήματα του καπιταλισμού, από την εποχή που αυτός άρχισε να αναπτύσσεται εντός των φεουδαρχικών καθεστώτων αποδέχονται ακόμη και αστοί κοινωνιολόγοι και ιστορικοί.
 
Με τη σειρά τους, τα έθνη γέννησαν τα κράτη. Η γέννηση του νεοελληνικού έθνους τοποθετείται στο βυζαντινό μεσαίωνα, ενώ η βασική του διαμόρφωση συντελέστηκε στις συνθήκες της οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία ασκούσε πάνω στις βασικές του μάζες, την αγροτιά και την νεοεμφανιζόμενη αστική τάξη [γέννημα της ανάπτυξης του εμπορίου, της χειροτεχνίας και των πρώτων σπερμάτων της βιομηχανικής (βιοτεχνικής) παραγωγής] σκληρή και άγρια καταπίεση. Στην πάλη ενάντια σε αυτήν την καταπίεση ζυμώθηκε η νεοελληνική εθνική συνείδηση. Η καταπίεση και η ληστρική εκμετάλλευση γιγάντωσε το εθνικό αίσθημα και οδήγησε στην επανάσταση του 1821, με ηγεμόνα τη νέα αστική τάξη και κύριο φορέα την αγροτιά (το ειδικό βάρος στο σύνολο του πληθυσμού της φτωχολογιάς των πόλεων ήταν ακόμη μικρό).
 
Στην Ελλάδα, με τις ιστορικές ιδιομορφίες της (αδυναμία της αστικής τάξης να εξασφαλίσει στη διάρκεια της επανάστασης επί τόπου ενιαία πολιτική και στρατιωτική καθοδήγηση, συμμαχία της με την κοτζαμπάσικη αντίδραση, εξάρτηση από το δυτικοευρωπαϊκό αποικιακό κεφάλαιο από τα πρώτα κιόλας χρόνια της επανάστασης και στη συνέχεια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους), όπως και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, που συγκλονίστηκαν στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα από εθνικές και αστικοδημοκρατικές επαναστάσεις, στη συνέχεια η ανάπτυξη του καπιταλισμού έφερε και τη διάσπαση των εθνών σε τάξεις. Σε ανταγωνιστικές τάξεις, εκμεταλλεύτριες και εκμεταλλευόμενες, με ξεχωριστά συμφέροντα που οδηγούν αναπόφευκτα σε συγκρούσεις.
 
Η διαδικασία διαμόρφωσης και ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού σφράγισε και την ιδεολογική, πολιτική και πνευματική ζωή, παράγοντας αντίστοιχα ιδεολογήματα (π.χ. Μεγάλη Ιδέα  ή μετέπειτα δόγματα, όπως το «ανήκομεν εις την Δύσιν», κ.λπ.), πολιτικά καθεστώτα (πολιτική αστάθεια, δικτατορίες, κοινοβουλευτισμός), ενώ επηρρέασε τμήματα της διανόησης, τις τέχνες, τα γράμματα. Από τον 19ο αιώνα ήδη διαμορφώθηκε το γνωστό αντιι-στορικό αφήγημα της «τρισχιλιετούς ιστορικής συνέχειας του ελληνικού έθνους», το οποίο μετατράπηκε σε πυρήνα της κυρίαρχης ιδεολογίας.
 
Η «ματιά», λοιπόν, που η Ιστορία «βλέπει» την ιστορική εξέλιξη πρέπει να είναι μια διαλεκτική ματιά. Οταν, όμως, η Ιστορία χρησιμοποιείται ως εθνικό αφήγημα, ως θεμέλιο της κυρίαρχης ιδεολογίας, η διαλεκτική πάει περίπατο. Και σε εποχές σκληρών ταξικών συγκρούσεων τίθενται σε διωγμό όσοι υπηρετούν την Ιστορία χωρίς τα εθνικιστικά γυαλιά, αναζητώντας με διαλεκτικό τρόπο τους κρίκους της ιστορικής εξέλιξης.
 
Η αστική τάξη της Ελλάδας, κυρίαρχη μετά την εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση του 1821, νικήτρια στις μεγάλες ταξικές συγκρούσεις της κρίσιμης δεκαετίας 1940-1950, «κόβει» και «ράβει» την Ιστορία στα μέτρα της. Καλλιεργεί το μίσος ανάμεσα στους λαούς (ανάλογα με το ποιος θεωρείται «εχθρός» τη συγκεκριμένη περίοδο, σύμφωνα με τα διεθνή ιμπεριαλιστικά προτάγματα και την ιμπεριαλιστική επικυριαρχία στη δοσμένη χώρα), κουκουλώνει τις ταξικές διαφορές και αντιπαραθέσεις, διαστρεβλώνει τα ιστορικά γεγονότα, ενισχύει τα διάφορα ιδεολογήματα, αρκείται σε μια άνευρη και τυπική παράθεση γεγονότων, κρύβει τις πραγματικές αιτίες των πολέμων, των διενέξεων, κ.λπ. Θέλοντας δε, να εγκλωβίσει την εργατική τάξη και τα λαϊκά εργαζόμενα στρώματα στη δικές της «αλήθειες», για να παίξει τα δικά της παιχνίδια στο πλαίσιο του διεθνούς καταμερισμού, συντηρεί ιδεολογήματα, όπως αυτό της τρισχιλιετούς συνέχειας του έθνους των Ελλήνων και προπαγανδίζει αντιδραστικά αφηγήματα για να κάμψει κάθε αντίσταση, όπως ότι «όλοι είμαστε ένα και το αυτό» απέναντι στην κρίση, τους δανειστές, τις τράπεζες, κ.ά. Ολα τα παραπάνω τα θέτει κάτω από την ιδεολογική ομπρέλα του ενός και αδιαίρετου έθνους.
 
Ετσι, η Ιστορία και ειδικά αυτή που διδάσκεται στο πλαίσιο του αστικού σχολείου, που είναι ισχυρός ιδεολογικός μηχανισμός του κράτους και μηχανισμός αναπαραγωγής των εκμεταλλευτικών σχέσεων στην παραγωγή, είναι αυστηρά εγκιβωτισμένη σ’ αυτό το πλαίσιο.
 
Η ΝΔ και η υπουργός Παιδείας της κυβέρνησης Μητσοτάκη (άτομο που δε διαθέτει ούτε καν τη μόρφωση κάποιων στελεχών της Δεξιάς που υπηρέτησαν σε κυβερνητικά πόστα κατά το παρελθόν), εγκλωβισμένοι στο πατροπαράδοτο γι’ αυτόν τον πολιτικό χώρο σύνθημα «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια», δεν ξέφυγε από τα πεπατημένα, αμέσως μόλις ανέλαβε τη διακυβέρνηση του ελληνικού αστικού κράτους. Θέλει να ενισχύσει, μέσω του μαθήματος της Ιστορίας την «εθνική συνείδηση», δηλαδή την ψευδή συνείδηση. Προωθεί τον ιδεολογικό-πολιτικό-πολιτιστικό-ηθικό εκμαυλισμό της νεολαίας, την υποταγή τελικά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων στην κυριαρχία των αστών και του κεφαλαίου.
 
Από την άλλη, ο ΣΥΡΙΖΑ, που διαρρηγνύει τα ιμάτιά του για τον κοινωνικό προσανατολισμό της Ιστορίας, διεξάγει μια αντιπαράθεση ανούσια και για τα μάτια. Εδωσε, άλλωστε, δείγματα γραφής ενόσω βρισκόταν στην κυβέρνηση, με τον στενό εναγκαλισμό με το ιερατείο, που οδήγησε ακόμα και στην καρατόμηση του υπουργού Παιδείας Ν. Φίλη.
 
Μολονότι υπάρχουν στον ΣΥΡΙΖΑ στελέχη με μόρφωση και με μια αντιεθνιστική «ματιά» στα ζητήματα της Ιστορίας, η όλη προσέγγιση που έκαναν ως κυβέρνηση δεν άνοιξε μέτωπο με το κυρίαρχο εθνικιστικό αφήγημα της «τρισχιλιετούς ιστορίας του ελληνικού έθνους». Προσπάθησαν μόνο να ρετουσάρουν αυτό το αφήγημα με ανώδυνες πινελιές κοσμοπολίτικου αντιεθνικισμού, απόλυτα συμβατού με την κυρίαρχη ιδεολογική κατεύθυνση της ΕΕ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Μακεδονικό», το οποίο χειρίστηκαν χωρίς ν' αμφισβητήσουν τον μεγαλοελληνικό εθνικισμό.
 
Αλλαγές στο περιεχόμενο και τη διδασκαλία της Ιστορίας, τέτοιες που να αναδεικνύουν κυρίαρχα τη διαλεκτική ιστορική εξέλιξη στον τόπο μας και διεθνώς, να αναπτύσσουν την κρίση και όχι την αποστήθιση, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έκανε, πέρα από κάποια πασαλείμματα και στρογγυλέματα των ιστορικών γεγονότων (εκσυγχρονιστική και κοσμοπολίτικη ματιά), μιας και αυτός απεδείχθη άξιος διαχειριστής του ελληνικού καπιταλισμού.
 
Κοινώς «δυο γάιδαροι μαλώνανε…».
 
Γιούλα Γκεσούλη