Σ’ αυτή εδώ την εφημερίδα αποφεύγουμε τα επετειακά αφιερώματα. Ομως στην Οκτωβριανή Επανάσταση αναφερόμαστε κάθε χρόνο. Είναι τέτοιο το μέγεθος του γεγονότος, είναι τόση η «σοφία» που περικλείει, που δεν μπορείς να το προσπεράσεις. Είναι ένα γεγονός του παρελθόντος, που αφορά το παρόν και το μέλλον. Σφράγισε τον 20ό αιώνα και παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που καταβάλλει η αστική τάξη δεν μπορεί να απαλλαγεί απ’ αυτό. Το βρίσκει και θα το βρίσκει συνέχεια μπροστά της. Το φάντασμα της προλεταριακής επανάστασης, το φάντασμα του κομμουνισμού εξακολουθεί να πλανάται πάνω από το γερασμένο κόσμο της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης, της πείνας και των πολεμικών μακελειών, της διαφθοράς και της εξαθλίωσης, της συστηματικής καταστροφής του πλανήτη.
Τί ήταν η Οκτωβριανή Επανάσταση; Ηταν αυτό που είχε προβλέψει ο Μαρξ. Ηταν αυτό που αποπειράθηκαν οι Κομμουνάροι του Παρισιού, χωρίς να καταφέρουν να το ολοκληρώσουν. Ηταν η πρώτη προλεταριακή επανάσταση που κατάφερε να νικήσει. Οχι μόνο να γκρεμίσει μια ματοβαμμένη αυτοκρατορία, αλλά να κάνει το επόμενο βήμα, να τσακίσει τον καπιταλισμό, να απαλλοτριώσει τους καπιταλιστές, να οικοδομήσει το πρώτο εργατικό κράτος στον κόσμο.
Αυτό καμιά ιστορική παραχάραξη δεν μπορεί να τ’ αλλάξει. Οπως δεν μπορεί ν’ αλλάξει το ιστορικό γεγονός, ότι μυαλό και καρδιά αυτής της νικηφόρας επανάστασης ήταν το Κόμμα των Μπολσεβίκων, το κόμμα της εργατικής τάξης της τσαρικής αυτοκρατορίας. Δεν ήταν μια χούφτα πραξικοπηματίες κλεισμένοι σε κάποια σκοτεινά υπόγεια. Δεν ήταν κάποιοι γραφειοκράτες που σπεκουλάριζαν πολιτικά με τις διαθέσεις των μαζών, σχεδιάζοντας δυναστικές μεταβολές και αλλαγές σκυτάλης. Ηταν ένα μπαρουτοκαπνισμένο ιστορικό κόμμα, βγαλμένο μέσα από τη φωτιά της ταξικής πάλης, με αγώνες και θυσίες, με στελέχη που μαρτύρησαν στα τσαρικά κάτεργα, με στελέχη σφυρηλατημένα στις συνθήκες της πιο σκληρής παρανομίας, με την πλειοψηφία της εργατικής τάξης να συσπειρώνεται γύρω του, με ένα τεράστιο θεωρητικό και προγραμματικό έργο στο οπλοστάσιό του, με μια προσωπικότητα -τον Λένιν- απ’ αυτές που βάζουν τη σφραγίδα τους στις μικροπεριόδους της Ιστορίας, πιάνοντας τις διαθέσεις των εξεγερμένων μαζών και συγχωνεύοντας το επαναστατικό πρόγραμμα με την αυθόρμητη επαναστατική δραστηριότητα.
Η επαναστατική κρίση στις συνθήκες του πρώτου παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού πολέμου, η εξέγερση των εξαθλιωμένων εργατικών και αγροτικών μαζών της Ρωσίας, το Φλεβάρη του 1917, και η ιδεολογικοπολιτική συγκρότηση, η επάρκεια και η οργανωτική ικανότητα των Μπολσεβίκων ήταν οι βασικοί παράγοντες που οδήγησαν στην έκρηξη και τη νικηφόρα έκβαση της προλεταριακής επανάστασης τον Οκτώβρη του 1917 (με το παλιό ημερολόγιο). Αυτοί οι παράγοντες δεν μπορούν να ξεχωριστούν. Κανένας δεν μπορεί να αποσπαστεί από τους υπόλοιπους. Την Ιστορία δεν επιτρέπεται να τη διαβάζουμε ούτε «υποκειμενιστικά», ούτε «αντικειμενιστικά», αλλά μόνο υπολογίζοντας όλους τους βασικούς παράγοντες, στην αλληλοσχέση και την αλληλεπίδρασή τους.
Βέβαια, κάθε συζήτηση για την Οκτωβριανή Επανάσταση πηγαίνει αυτόματα στα «μετά». Στα «μετά» που οδήγησαν στην εξαφάνιση του πρώτου εργατικού κράτους, σε ένα ιστορικό πισωγύρισμα, στην ήττα. Η αστική φιλολογία έχει γράψει βιβλιοθήκες ολόκληρες στην προσπάθειά της να πάρει τη ρεβάνς και σε ιδεολογικό επίπεδο. Εκμεταλλεύεται τη σύγχυση που αναπόφευκτα προκαλεί μια ήττα τέτοιων ιστορικών διαστάσεων, προκειμένου να περάσει στη συνείδηση των εργατών και των άλλων εργαζόμενων μαζών, ότι κάθε επαναστατικός αγώνας είναι μάταιος.
Εντονη, μακρόχρονη και πλούσια είναι, όμως, και η συζήτηση μέσα στα πολιτικά εκείνα κινήματα που έχουν αντικαπιταλιστικό προσανατολισμό. Μια συζήτηση που εξακολουθεί να προκαλεί εντάσεις και πολεμικές, καθώς δεν έχουμε να κάνουμε με φαινόμενα απλά, αλλά με φαινόμενα ιδιαίτερα σύνθετα, που για πρώτη φορά εμφανίστηκαν στην ανθρώπινη ιστορία. Δεν είναι δυνατόν, βέβαια, να γίνει μια έστω και συνοπτική παρουσίαση των απόψεων του γράφοντος για την ερμηνεία αυτών των φαινομένων στο πλαίσιο αυτού του άρθρου. Πέραν των άλλων, αυτό θα ήταν και άδικο για τις διαφορετικές, αποκλίνουσες, αντιτιθέμενες προσεγγίσεις που υπάρχουν και μέσα στη συλλογικότητα της «Κ». Περιοριζόμαστε, λοιπόν, σε μια μόνο επισήμανση. Κατά τη γνώμη μας, η συζήτηση πάνω σ’ αυτά τα ζητήματα πάσχει σε ένα σοβαρό πεδίο, μεθοδολογικό και οντολογικό. Είναι μια συζήτηση εν πολλοίς ιδεολογικοποιημένη και αποσπασμένη από τον θετικό λόγο μιας νέας προγραμματικής πρότασης, η οποία δεν θα συνθηματολογεί, αλλά θα γενικεύει θεωρητικά την πείρα του παρελθόντος, υπό το φως της συσσωρευμένης σήμερα γνώσης και με οδηγό τη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Βρισκόμαστε στο 2005 και όχι στο 1917, το 1928, το 1953 ή το 1990 (για να θυμίσουμε μερικές από τις χρονολογίες-σταθμούς που χρησιμοποιούν στα αναλυτικά τους εργαλεία διάφορα ρεύματα). Η συζήτηση για το παρελθόν θα γίνει δημιουργική όταν πατήσει στο παρόν και σχεδιάσει το μέλλον. Αλλιώς χάνεται σε λεπτομέρειες και αφυδατώνεται από τη δημιουργική της ουσία.
Εκείνο που θα πάει μπροστά το προλεταριάτο του 21ου αιώνα είναι η επανασύνδεσή του με ένα επαναστατικό πρόγραμμα ανατροπής του καπιταλισμού και οικοδόμησης του κομμουνισμού. Ενα πρόγραμμα που θα είναι σε θέση να πείσει, να συνεγείρει, να οργανώσει τα νέα επαναστατικά σκιρτήματα, τις νέες εφόδους στον ουρανό, που αναπόφευκτα θα έρθουν.
Πάντως, τιμώντας την κοσμοϊστορική σημασία της Οκτωβριανής Επανάστασης, εμπνεόμενοι απ’ αυτή, για ένα είμαστε όλοι σίγουροι: ότι έτσι κι αλλιώς η Γη θα γίνει κόκκινη, όπως έχει πει ο ποιητής.
Πέτρος Γιώτης
