Ας αρχίσουμε με φόντο τη σουρεαλιστική εικόνα που έγινε viral τις τελευταίες εβδομάδες του Γενάρη. Ενας ναΐσκος του 1936 αφιερωμένος στον Αγ. Ιωάννη τον Βαπτιστή, που οφείλει την ύπαρξή του στον προαύλιο χώρο του ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟΥ 1ου Γυμνασίου Ηρακλείου, στον απαράβατο όρο που έθεσε στη Διαθήκη του ο δωρητής του Ιδρύματος, Καπετανάκης Αντώνης.
Ανάμεσα στις εικόνες του τέμπλου, τα μανουάλια, τα αναλόγια και τα καντήλια, έξω από το ιερό του ναού, παρατεταγμένα θρανία, καρέκλες, τσάντες και βιβλία μαθητών. Ανάμεσα σ’ αυτά δύο μαθητές περιμένουν να μαζευτούν και οι υπόλοιποι. ΝΑΙ, μέσα εκεί γίνεται μάθημα εν έτει 2023. Γίνεται αυτό; Ε! Ανάγκα και θεοί πείθονται, όπως έλεγαν και οι αρχαίοι Ελληνες. Κι αν είναι φαιδρό και συνάμα εξοργιστικό το μάθημα σε εκκλησιές, είναι εξίσου απαράδεκτο και εξίσου εξοργιστικό το αιώνιο πρόβλημα σχολικής στέγης που υπάρχει σε ολόκληρη την Ελλάδα, κάτω από την κάλυψη και τις ευλογίες όλων των κυβερνήσεων, που αντιμετωπίζουν το σχολείο και τις κτιριακές του υποδομές ως πάρεργο, αφού δεν τους αποφέρει το ανάλογο κέρδος.
Κι ας παίζουν το προεκλογικό τους παιχνίδι με φανφάρες του τύπου: «Κοσμογονία στην εκπαίδευση», «η χώρα μας γίνεται φάρος εκπαίδευσης», όπως η τωρινή υπουργός Παραπαιδείας, Κεραμέως, ή η παρατρεχάμενή της υφυπουργός Ζέτα, που ευρισκόμενη μαζί με τον Κούλη στο Ηράκλειο (το οποίο αντιμετωπίζει τεράστιο πρόβλημα σχολικής στέγης), στο πλαίσιο της παρουσίασης του «Αναπτυξιακού τους προγράμματος» για την Κρήτη «480† έργα για την Κρήτη του 2030», εκλογές γαρ, είχε το θράσος να μιλά για «“εμβληματικές” επενδύσεις σε υλικοτεχνικό, κτιριακό και ανθρώπινο κεφάλαιο στην Κρήτη», ως ζώνη εκπαιδευτικής προτεραιότητας.
Το πρόβλημα της σχολικής στέγης είναι τεράστιο σ’ ολόκληρη την Ελλάδα από τον Εβρο μέχρι την Κρήτη. Δεν είναι ανάγκη να έχουμε μπροστά μας καμιά έρευνα για να το αποδείξουμε. Με ένα απλό γκουγκλάρισμα θα έχετε μπροστά σας εκατοντάδες καταγγελίες για σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης, που στεγάζονται σε ακατάλληλα μισθωμένα κτίρια με αρκετά από αυτά να βρίσκονται σε διαδικασίες έξωσης από τους ιδιοκτήτες. Σε συγκροτήματα μιας άλλης εποχής, που δεν διασφαλίζουν την ασφάλεια και την υγιεινή. Μαγαζιά με ή χωρίς… πατάρια, ακόμα και σκοτεινά υπόγεια. Σχολεία που δεν πληρούν τους όρους αντισεισμικής προστασίας. Σχολεία που στην πρώτη βροχή πλημμυρίζουν. Σχολεία που οι στέγες τους στέκονται ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια των μαθητών απειλώντας τη ζωή τους.
Και η επαίσχυντη λύση, στις συνεχείς διαμαρτυρίες και αντιδράσεις εκπαιδευτικών, γονιών και μαθητών, είναι τα περιβόητα λυόμενα και μεταλλικά κοντέινερ, που πλασάρονται ως προσωρινή λύση και μένουν μόνιμα. Τα κοντέινερ που στο πέρασμα του χρόνου έχουν και κάποια ημερομηνία λήξης τα ταλαίπωρα. Σκουριάζουν, σαπίζουν, πεθαίνουν, πώς το λένε, και μετατρέπονται σε επικίνδυνες εστίες.
Ενας τεράστιος αύλειος χώρος στο ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟ είναι γεμάτος από δαύτα. Δεν επαρκεί το κτίριο με τη δυναμική που έχει σε μαθητικό πληθυσμό και αναζητούν να χτιστεί ένα επιπλέον οίκημα με σύγχρονες προδιαγραφές. Κρατάει χρόνια αυτή η κολόνια. Και κάθε τόσο του κοτσάρουν και ένα κοντέινερ. Βαρέθηκαν και οι καθηγητές και ζητούν και αυτοί κοντέινερ για να φύγουν από το εκκλησάκι του αγίου. Μεγάλη η χάρη του!
Αυτή είναι η λύση; Να τους δίνεις «αέρα στα πανιά» να συνεχίζουν το επαίσχυντο έργο τους, αντί να απαιτείς αγωνιστικά σύγχρονα σχολεία, με σύγχρονο εξοπλισμό και με αποκλειστική χρηματοδότηση από τον κρατικό κορβανά; Οχι, λέει η διευθύντρια. Είναι λύση ανάγκης.
Σαν τέτοια την πλασάρουν κι αυτοί. Ως λύση ανάγκης, προσωρινή! Αποτέλεσμα; Χάνεται ακόμα μια γωνιά ελεύθερης αυλής για να ανασάνουν οι μαθητές.
Στο κοντινό παρελθόν, περίπου το 2008, είχε υποστεί κι άλλη ταλαιπωρία το πολύπαθο αυτό κτίριο. Λόγω παλαιότητας υπήρχαν προβλήματα στατικότητας και έχρηζε επιπλέον και ανακαίνισης. Ηταν το πρώτο έργο στην Κρήτη που εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ και ο Δήμος το παρέδωσε στους εργολάβους. Και εκεί αρχίζει ο Γολγοθάς εμψύχων και αψύχων.
Εντεκα χρόνια διήρκεσαν οι εργασίες αποκατάστασης και ανακαίνισης, με τους μαθητές στον περίβολο να κάνουν μάθημα στα κοντέινερ, με τις μπουλντόζες να βρυχώνται και τη σκόνη από το εργοτάξιο να φράζει τις μύτες των μαθητών. Και κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες να δίνουν εξετάσεις οι μαθητές του 1ου Λυκείου που συστεγάζεται.
Παλινωδίες, πισωγυρίσματα, αστοχίες, ήταν το μότο όλα αυτά τα χρόνια. Καταστάσεις γι’ αγρίους, που ανάγκαζαν γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς να βρίσκονται συνεχώς στο δρόμο του αγώνα με καταλήψεις, συγκεντρώσεις επί συγκεντρώσεων και πορείες και να απαιτούν το σταμάτημα της κοροϊδίας και το αυτονόητο, την αποπεράτωση και την παράδοση του έργου.
Οταν, τελικά, δόθηκε σε χρήση το 2020 και οι μαθητές περιχαρείς μπήκαν στις τάξεις, διαπιστώθηκε ότι, λόγω κακοτεχνιών στο υπόγειο, τα πατώματα βούλιαζαν, δεν υπήρχε σύστημα εξαερισμού στις τουαλέτες και οι τοίχοι στις δυτικές αίθουσες του Α΄ορόφου έσταζαν νερό.
Αυτές είναι οι συνέπειες της κατάργησης του ΟΣΚ, της μεταφοράς της σχολικής στέγης και των γλίσχρων πόρων που την ακολουθούν, από την κεντρική διοίκηση στην αρμοδιότητα των Περιφερειαρχών και των Δημάρχων. Αυτές είναι οι συνέπειες των λεγόμενων ΣΔΙΤ (Σύμπραξη Δημόσιου Ιδιωτικού Τομέα) και άλλων μορφών συμπράξεων των Δήμων με Ιδιώτες.
Το ποιος πληρώνει το μάρμαρο είναι γνωστό.
Σταγόνα 2
Επειδή, όμως, όλες οι καταγγελίες αναφέρονται στο «Ιστορικό 1ο Γυμνάσιο του Ηρακλείου ή ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟ», θα είχε ενδιαφέρον να πούμε συνοπτικά την ιστορία του. Ετσι όπως περνά από γενιά σε γενιά.
Η ίδρυσή του ήταν αποτέλεσμα των προσπαθειών των κατοίκων της τουρκοκρατούμενης Κρήτης, που στερημένοι τότε επαρκούς μόρφωσης, αγωνίστηκαν επίπονα γι’ αυτήν. Ο αγώνας τους κορυφώθηκε το 1865, όταν ξεσηκώθηκαν για να διεκδικήσουν τη διάθεση μοναστηριακών προσόδων για την ίδρυση σχολείων. Το 1881 η Γενική Συνέλευση των Κρητών αποφάσισε την ίδρυση ενός πλήρους Γυμνασίου στο Ηράκλειο, η οποία ολοκληρώθηκε το 1884 με την ίδρυση και τέταρτης τάξης και ξεκίνησε η λειτουργία του τετρατάξιου Γυμνασίου Αρρένων Ηρακλείου.
Από τότε ακόμη αντιμετώπιζε κτιριακό πρόβλημα. Λειτουργούσε σε διάφορα σπίτια της πόλης. Το 1900 στεγάστηκε στο σημερινό κτίριο της Νομαρχίας Ηρακλείου. Το 1923 στην παλιά καθολική εκκλησία του Σωτήρος, όπου παρέμεινε μέχρι το 1949. Η απόκτηση μόνιμης στέγης ήταν ολόκληρη Οδύσσεια.
Ενας πλούσιος και καταξιωμένος γιατρός του Ηρακλείου, ο Αντώνης Καπετανάκης, σπουδαγμένος στην Ιατρική Αθηνών και μετεκπαιδευμένος στη Γαλλία, παντρεμένος με την επίσης πλούσια θυγατέρα του μεγαλοκτηματία και υποπρόξενου της Αγγλίας Καλοκαιρινού, χωρίς παιδιά, πεθαίνει το 1909 και αφήνει με Διαθήκη όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία του και μεγάλο χρηματικό ποσό στη διαχείριση της γυναίκας του και μετά το θάνατό της ορίζει να διατεθεί για την ίδρυση ενός φιλανθρωπικού ιδρύματος. Απαράβατος όρος: μέσα στον αύλειο χώρο του να χτιστεί ναός αφιερωμένος στο Ιωάννη τον Βαπτιστή και, «παρά δε το ναΐσκω να ανεγερθή τάφος… εν τω οποίω θα τοποθετηθώσι εντός τεσσάρων δρύινων κιβωτίων τα οστά του πατρός μου, της μητρός μου, εμού και της συζύγου μου».
Η γυναίκα του, πιστή στις επιθυμίες του, ανάλωσε τη ζωή της στον αγώνα της πραγμάτωσής τους και προς τον ίδιο σκοπό διέθεσε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό και το μεγαλύτερο μέρος της ατομικής της περιουσίας.
Το οικόπεδο βρέθηκε μετά από πολλά χρόνια στην πιο περίοπτη θέση του Ηρακλείου. Στο προπύργιο του κύριου φρουρίου της πόλης, Ακ-Ντάπια («Αγ. Δημήτριος των Ενετών»), ανατολικά της τάφρου, 3.000 τ.μ. Ομως, το οικόπεδο ανήκε στο δημόσιο, στην τότε Κρητική Πολιτεία. Οι Κρητικοί ξεσηκώθηκαν να μη δοθεί στους εκτελεστές της διαθήκης του Καπετανάκη για να ανεγερθεί Φιλανθρωπικό Ιδρυμα, αλλά να χτιστούν σχολεία. Πράγμα που δεν έγινε.
Το 1928 η χήρα Καπετανάκη, 19 χρόνια μετά το θάνατό του, κατάφερε να θεμελιώσει το Ιδρυμα και η ανοικοδόμησή του κράτησε 10 χρόνια. Στη αυλή του άρχισε να φτιάχνει και το ναό, αλλά την πρόλαβε ο θάνατος στις 15/3/1938. Μετά το θάνατό της το κληροδότημα, σύμφωνα με τη διαθήκη που άφησε, περιήλθε στο Δήμο Ηρακλείου. Το Ιδρυμα δεν λειτούργησε ποτέ ως Φιλανθρωπικό. Ο Δήμος, κάτω από τις πιέσεις των πολιτών που απαιτούσαν σχολεία, αναγκάστηκε να το παραχωρήσει στο υπουργείο Παιδείας, με αίτημα να αναλάβει το δημόσιο τις όποιες δαπάνες απαιτούνται για τη διαμόρφωσή του σε διδακτήριο.
Ο υπουργός Παιδείας, με σύμφωνη γνώμη της φασιστικής κυβέρνησης Μεταξά, δέχτηκε και εκδόθηκε σχετικός Αναγκαστικός Νόμος, με τον οποίο μεταβιβαζόταν η κυριότητα του κτιρίου στη Σχολική Εφορεία του Γυμνασίου Αρρένων Ηρακλείου Κρήτης. Τη μετατροπή του σε Διδακτήριο ανέλαβε το δημόσιο και αποφασίστηκε να εντοιχιστεί πλάκα με επιγραφή «Εκπαιδευτήριο Αντωνίου και Βικτωρίας Καπετανάκη, το γένος Λυσιμάχου Καλοκαιρινού».
Προτού, όμως, προλάβουν να πανηγυρίσουν για τη νίκη τους οι Ηρακλειώτες, το οίκημα το κατέλαβε ο στρατός (τι έτσι θα το άφηνε η δικτατορία του Μεταξά;). Από το 1938 ως το 1940 στεγάζονταν το Φρουραρχείο, το Στρατολογικό Γραφείο και το 603 Τ.Π. για την… ασφάλεια της πόλης. Μετά τη Μάχη της Κρήτης και την κατάληψη της πόλης, στις 2/6/1941 το επίταξαν οι γερμανοί κατακτητές και το χρησιμοποίησαν ως στρατόπεδο συγκέντρωσης αιχμαλώτων και χώρο βασανιστηρίων. Μετά την αποχώρηση των ναζί από το Ηράκλειο (11/10/1944), το ξανακατέλαβε το 603 Τ.Π. Μετονομάστηκε σε 593 Τ.Π.
Το 1947 αναχώρησε για τη Μακεδονία για να αντιμετωπίσει τους «κομμουνιστοσυμμορίτες». Σύντομα όμως τους ξανάφεραν πίσω για να αντιμετωπίσουν τον θρυλικό αντάρτη του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ, Γιάννη Ποδιά, που «υπήρξε ο βασικός πρωταγωνιστής του ένοπλου αγώνα κατά των κατακτητών και των μοναρχοφασιστών μετέπειτα στην ανατολική Κρήτη». «Σκοτώθηκε σε μάχη έχοντας απένταντί του 2.500 δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού. Οι παρακρατικοί του Μπαντουβά περιέφεραν το κεφάλι του καρφωμένο σε πάσσαλο, πανηγυρίζοντας στην ύπαιθρο και την πόλη του Ηρακλείου προς παραδειγματισμό και τρομοκράτηση του κόσμου» (περιοδικό ΚΑΤΙΟΥΣΑ, Για τα 70 χρόνια ΔΣΕ. Η δράση του στην Κρήτη).
Με την αναχώρηση του 593 Τ.Π. παραχωρήθηκε στην εκπαίδευση το δυτικό τμήμα του ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟΥ, όπου στεγάστηκε επιτέλους το Γυμνάσιο Αρρένων (εξατάξιο πλέον), το 1948-1949.
Χύθηκε λίγο παραπάνω μελάνι γι’ αυτήν την ιστορία αλλά έχει την αξία της.
ΥΓ. Καταγγέλλεται από τους γονείς ότι εντός του ναού του Ιωάννη Βαπτιστή φυλάσσεται η κάρα του αγίου. Εμείς διαβάζαμε στο σχολείο ότι τον Ιωάννη τον αποκεφάλισε ο Ηρώδης κατ’ εντολή της ακατονόμαστης Σαλώμης και πως με την κάρα του έπαιζαν ποδόσφαιρο οι ρωμαίοι κατακτητές. Κάποιος άσχετος, αντί να ρίξει σουτ στο τέρμα, χτύπησε δοκάρι και η κάρα εξωστρακίστηκε σε κάποιο χωράφι και άντε να τη βρεις του συγχωρεμένου.
Το δε ναό τον άφησε μισοτελειωμένο η χήρα Καπετανάκη και βρήκαν ευκαιρία οι έλληνες στρατιώτες και μετά οι ναζί να τον μετατρέψουν σε μαγειριό για τις ανάγκες τους. Τσαντίστηκε ο παπάς του στρατοπέδου και τους φοβέρισε με αφορισμό αν δεν τον τελειώσουν κτιριακά και δεν πετάξουν από μέσα τα τσικαλομπράγκαλά τους. Τι να κάνουν κι αυτοί; Βάλανε λεφτά, βάλανε και τους φαντάρους αγγαρεία και έφτιαξαν τζι-τζι το ναΐσκο. Ποιος ξέρει πόσα χέρια μπογιά πέρασαν τους τοίχους για να μη φαίνεται η γάνα από τους καπνούς και τα λάδια.
Κι αν ρωτάτε για τους τάφους με τα οστά τεσσάρων νεκρών: ΟΧΙ δεν υπάρχουν. Αυτό το διαβεβαιώνουν οι μαθητές του Εσπερινού Γυμνασίου, που φιλοξενείται σήμερα στο Καπετανάκειο, σε μια εργασία τους με τίτλο «Υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν». Φαντάζεστε να υπήρχαν κι αυτοί και να έπρεπε τα παιδιά να φροντίζουν να μένει άσβεστο το καντήλι τους;
Κ.Π.
