Συνάδελφε πρωτοετή,
Mετά από ένα εξοντωτικό χρόνο που πέρασες κλεισμένος στους τέσσερις τοίχους του σχολείου και του φροντιστηρίου, μετά από το άγχος των αλλεπάλληλων εξετάσεων, τις συμπληγάδες των πανελλαδικών, το φόβο του αποκλεισμού και την αγωνία για το μέλλον, κατέληξες να γίνεις δεκτός σε μια από τις σχολές που επέλεξες στο μηχανογραφικό σου. Αυτό που μάλλον περιμένεις τώρα, είναι ο κόπος σου, οι στερήσεις όλων αυτών των χρόνων, οι βόλτες που δεν έκανες, οι παρέες που έχασες, ο ανύπαρκτος ελεύθερος χρόνος, να ανταμειφθούν με το παραπάνω στη φοιτητική σου ζωή, που ξεκινά αυτές τις μέρες.
Σίγουρα, περιμένεις ότι η ζωή σου θα επανέλθει επιτέλους σε φυσιολογικούς ρυθμούς. Το μάθημα, η παρακολούθηση, τα εργαστήρια θα είναι απαλλαγμένα από την αποστήθιση, τους «μπούσουλες», τα SOS και τις σκοτούρες του λυκείου. Τώρα θα έχεις το χρόνο και την άνεση να αφομοιώσεις έννοιες, να κατανοήσεις πράγματα που άλλοτε παπαγάλισες, να συνεργαστείς με τους συναδέλφους σου, να απαλλαγείς από τον ανταγωνισμό «η αποτυχία σου, η επιτυχία μου» που σου έτρωγε την ψυχή τις κρίσιμες μέρες του Μαΐου. Ισως να σκέφτεσαι ότι έχεις ακόμη και τη δυνατότητα να χάσεις τον πρώτο χρόνο για να ξεκουραστείς και έπειτα να επανέλθεις δριμύτερος.
Η αλήθεια, δυστυχώς, είναι διαφορετική. Το βάσανο των εξετάσεων συνεχίζεται, και αυτή τη φορά ενισχυμένο λόγω του ψηφισμένου νόμου-πλαίσιο της Γιαννάκου. Σε όσες σχολές δεν υπάρχουν αλυσίδες μαθημάτων, θα προστίθενται αναγκαστικά. Για να δώσεις τα μαθήματα επόμενων ετών θα πρέπει να περάσεις πρώτα τα βασικά μαθήματα του πρώτου έτους. Ο χρόνος για «χάσιμο», δηλαδή ο ελεύθερος χρόνος για δραστηριότητες και εμπειρίες εκτός επαγγελματικού προσανατολισμού, θα είναι και πάλι περιορισμένος. Θα βομβαρδιστείς πάλι με νέες έννοιες, αυτή τη φορά σε ακόμη πιο καταιγιστικούς ρυθμούς, και η λύση θα είναι η πεπατημένη: ξενύχτι, άγχος, ετοιματζίδικες σημειώσεις, SOS, παπαγαλία, πασαλείμματα και βεβαίως, αντιγραφή, σκονάκια, ρίσκο, ανασφάλεια, ανταγωνισμός, κτλ…
Αν έρχεσαι από άλλη πόλη, ή πρέπει να δουλέψεις για να τα φέρεις βόλτα, τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Πλέον, υπάρχει χρονικό όριο σπουδών, 2ν λένε, προς το παρόν. Αργά ή γρήγορα μπορεί μάλιστα να μειωθεί στις αρχικές προθέσεις της Κυβέρνησης που ήταν ν+2. Οι «αιώνιοι φοιτητές», δηλαδή κατά κύριο λόγο αυτοί που είναι αναγκασμένοι να εργάζονται και να σπουδάζουν ταυτόχρονα, δεν δικαιούνται πια θέση στο πανεπιστήμιο, σύμφωνα με τις πολιτικές ηγεσίες των αστικών κομμάτων. Χρειάζονται νοικοκύρεμα, λένε, τα ελληνικά πανεπιστήμια. Οι «αιώνιοι» αποσπούν την προσοχή των υπόλοιπων στην μελέτη! Ο ταξικός ρατσισμός ενάντια στον φοιτητή εργαζόμενο, τον λεγόμενο «αιώνιο», ήταν βασικό όχημα της προπαγάνδας της «εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης» της κυβέρνησης και των ΜΜΕ. Επρεπε, βέβαια, να βελτιώσουν την εικόνα τους κι έδωσαν έτσι ένα στίγμα της «φιλευσπλαχνίας» τους: υποσχέθηκαν «ανταποδοτικές» υποτροφίες (!) σε όσους δεν έχουν την οικονομική ευχέρεια να αντεπεξέλθουν.
Οπως θα έχεις κατά καιρούς ακούσει, το κράτος υποχρηματοδοτεί τα πανεπιστήμια. Η σημερινή κυβέρνηση, όπως και οι προγενέστερες, υπόσχεται ότι με τις σταδιακές «μεταρρυθμίσεις» η εικόνα των πανεπιστήμιων βελτιώνεται. Στην πραγματικότητα όμως, η υλικοτεχνική υποδομή εξακολουθεί να είναι ισχνή, έως και ανύπαρκτη. Τα εργαστήρια, όταν αυτά υπάρχουν, δεν έχουν αρκετές θέσεις και σε πολλές σχολές οι φοιτητές και οι σπουδαστές στοιβάζονται από νωρίς σε ετοιμοπόλεμες ουρές έξω από τις γραμματείες ελπίζοντας να προλάβουν μια θέση. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η εντατικοποίηση στα εργαστήρια είναι τεράστια: απανωτές εργασίες και τεστ, προφορικές δοκιμασίες, προσωπικές υπερωρίες για να αντεπεξέλθεις αλλά και σημαντικές δαπάνες για υλικά και εξοπλισμό που τυχόν χρειάζεται κανείς, ανάλογα με το αντικείμενό του, τα οποία βέβαια δεν καλύπτονται από την περίφημη δωρεάν παιδεία μας. Η φτώχεια του πανεπιστήμιου επιβάλλει στους φοιτητές τη λογική της επιβίωσης και τελικά το νόμο της ζούγκλας, μιας ζούγκλας όπου εκπαιδεύεσαι να είσαι είτε μοναχικό θηρίο είτε σε αγέλη.
Τις δύσκολες μέρες που πέρασες από θρανίο σε θρανίο, σίγουρα θα φανταζόσουν ότι οι θυσίες σου θα έχουν αντίκρισμα, πως θα αποκτήσεις γνώσεις και εφόδια για να μορφωθείς, να βρεις μια «καλή δουλειά». Οσο, όμως, προχωράνε τα χρόνια θα διαπιστώνεις μέσα από τη δική σου πείρα, ότι η παπαγαλία και η αναπαραγωγή της έτοιμης γνώσης δε σε μορφώνουν αλλά σε εκ-παιδεύουν, όπως εκπαιδεύει ο αφέντης το σκύλο για να τον υπακούει και να τον υπηρετεί. Η αγορά εργασίας, η παραγωγή, αναζητά εργαζόμενους «ευέλικτους», ανθρώπους με περιορισμένο πνευματικό ορίζοντα, με γνώσεις χωρίς συνοχή και επιστημονικό υπόβαθρο, φοβισμένους από το φάσμα της ανεργίας, ανθρώπους χωρίς δυνατότητα σκέψης, χωρίς θάρρος της γνώμης και, κυρίως, χωρίς απαιτήσεις. Ταυτόχρονα, θα διαπιστώσεις ότι ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους απόφοιτους, στους φοιτητές διαφορετικών σχολών, αλλά και ανάμεσα σε συναδέλφους της ίδιας της σχολής σου, θα είναι όλο και πιο αμείλικτος. Η λογική του «η αποτυχία σου, η επιτυχία μου» ακούγεται ξανά και ξανά στις συντεχνίες φοιτητικές ή καθηγητικές, που επιδιώκουν να μειωθούν οι εισακτέοι στην ανώτατη εκπαίδευση, να εξασφαλίσουν «επαγγελματικά δικαιώματα» στις δικές τους σχολές για την απορρόφηση των αποφοίτων τους στις ελάχιστες θέσεις του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα όπου χρειάζονται την υπογραφή, τη γνωμάτευση ενός «ειδικού», στερώντας το ίδιο δικαίωμα σε άλλες σχολές που έχουν ακριβώς το ίδιο πρόγραμμα σπουδών. Προς το τέλος, θα δεις συναδέλφους να τρώγονται για έναν καλύτερο βαθμό πτυχίου, να υπονομεύουν ο ένας τον άλλο για μια θέση στο μεταπτυχιακό, για νέα «προσόντα», για ένα ακόμη χαρτί που υποτίθεται θα διευκολύνει την είσοδο στην παραγωγή.
Συνάδελφε πρωτοετή,
Την κατάσταση που θα αντιμετωπίσεις και που σου σκιαγραφούμε συνοπτικά την ψυχανεμίζεσαι ίσως κι εσύ εδώ και καιρό από κουβέντες με φίλους και γνωστούς. Τo ζητούμενο είναι τί θα κάνεις εσύ απέναντί σε αυτήν.
Θα μείνεις με σταυρωμένα τα χέρια; Θα υπομείνεις τη μοίρα που σου επιφυλάσσουν χωρίς αντίδραση, χωρίς αντίσταση;
Οταν ακούς ή διαβάζεις ότι στις σχολές βασιλεύει η «ακαδημαϊκή ελευθερία», ότι η διακίνηση των επιστημονικών και πολιτικών ιδεών είναι ελεύθερη, να έχεις υπόψη σου ότι με την τελευταία μεταρρύθμιση τα πειθαρχικά, τα «φοιτητοδικεία» ενεργοποιούνται και ενισχύονται. Το «ακαδημαϊκό άσυλο» καταργείται και οι μπάτσοι μπορούν ελεύθερα να βολτάρουν στις σχολές για να επιβάλλουν «τάξη και ασφάλεια». Οι επιχειρήσεις εισχωρούν ανεμπόδιστα στις σχολές και επηρεάζουν ανοιχτά την επιστημονική έρευνα προς ίδιο όφελος και συμφέρον. Οι κοινωνικές προεκτάσεις των αποτελεσμάτων της έρευνας είτε χαλιναγωγούνται, είτε αποσιωπούνται, για να μην θιγούν τα συμφέροντα των εταιριών που τη χρηματοδοτούν. Οι δυναμικές και ανατρεπτικές κινητοποιήσεις όλων των προηγούμενων χρόνων ενάντια στον ψηφισμένο νόμο-πλαίσιο που ωθεί αποφασιστικά προς αυτή την κατεύθυνση, ενάντια στην εφαρμογή του νόμου, ενάντια στην ιδιωτικοποίηση των πανεπιστημίων στοχοποιούνται. Αν θεωρείς ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν δικαίωμα να λυμαίνονται το πανεπιστήμιο και να καταστέλλουν τις αντίθετες φωνές, αποτελείς κι εσύ στόχο.
Οταν ακούς, ότι τρία χρόνια τώρα τα πανεπιστήμια βρίσκονται σε «κρίση», ότι «υπονομεύονται», ότι η γνώση που παρέχουν «υποτιμάται», ότι η κατάσταση είναι «ανεξέλεγκτη», να ξέρεις ότι το φοιτητικό κίνημα έδωσε και δίνει σκληρή μάχη για να διατηρήσει κεκτημένα χρόνων. Οι φωνές περί κρίσης και απώλειας ελέγχου που ακούς προέρχονται από όσους θέλουν να διευρύνουν το πεδίο δράσης των επιχειρήσεων μέσα στις σχολές, όσους έχουν βολευτεί με τα κονδύλια της έρευνας και επομένως δεν προβληματίζονται για τις επιπτώσεις της κρατικής υποχρηματοδότησης και της ιδιωτικοποίησης της εκπαίδευσης. Οι φωνές αυτές αφορούν όσους, αδιαφορώντας γι’ αυτή την κατάσταση, θέλουν μόνο να κυλά ομαλά το «πλάνο εργασίας» τους και να τελειώνουν μια ώρα αρχύτερα τη σχολή για να μπουν στην αγορά εργασίας.
Πρέπει λοιπόν να πάρεις θέση για όσα έγιναν, γίνονται και θα γίνουν.
Τα τελευταία τρία χρόνια, το φοιτητικό κίνημα απέσπασε σημαντικές νίκες, αλλά προπαντός, δημιούργησε μια νέα συλλογικότητα αγωνιζόμενων φοιτητών. Μια συλλογικότητα πολύ πιο ευρεία από ένα άθροισμα παραταξιακών δυνάμεων, συγκροτημένη από φοιτητές που αποφάσισαν να υποτάξουν το ατομικό στο συλλογικό και να καταβάλλουν προσπάθεια για να ανατρέψουν την κατάσταση που βιώνουν.
Μια συλλογικότητα που παρόλα τα λάθη που έκανε και τις αδυναμίες που είχε, έμαθε να συγκροτεί μέτωπα, να οργανώνει αγώνες, να δίνει μάχες κάτω από αντίξοες συνθήκες.
Η θέση σου, λοιπόν, αν θέλεις να ανατρέψεις όσα επιχειρούνται εις βάρος σου και εις βάρος της δημόσιας εκπαίδευσης, αν δε σε νοιάζουν μόνο το πτυχίο και οι εξετάσεις, είναι η θέση σου στη συλλογικότητα αυτή, στο «μπλοκ του αγώνα», στο παλιό «μπλοκ των καταλήψεων».
Ο καριερισμός και η υποταγή δεν είναι η λύση
Ο συλλογικός αγώνας είναι η μόνη διέξοδος
Σεπτέμβρης 2008
