Ο διοικητής της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, ταξίαρχος Εσμαΐλ Καανί, πραγματοποίησε απροειδοποίητη επίσκεψη στη Βαγδάτη τη Δευτέρα, προκειμένου να συναντηθεί με ηγέτες του Σιιτικού Συντονιστικού Πλαισίου και φιλοϊρανικές παρατάξεις της Αντίστασης, σύμφωνα με το The New Arab.
Κατά τη διάρκεια των πολύωρων συνομιλιών, ο Καανί φέρεται να παρότρυνε τους ηγέτες των παρατάξεων να αποφύγουν την άμεση ένοπλη σύγκρουση με τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας ενόψει της προθεσμίας της 30ής Σεπτέμβρη που έχει θέσει ο πρωθυπουργός Αλι αλ-Ζαΐντι για την υπαγωγή των όπλων υπό τον κρατικό έλεγχο, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η προσπάθεια αφοπλισμού αποτελεί προϊόν αμερικανικών πιέσεων και αρνούμενος να δεσμευτεί ότι η Τεχεράνη θα αποδεχτεί την παράδοση των όπλων.
Παράλληλα, Ιρακινοί αξιωματούχοι αξιοποίησαν τις συναντήσεις υψηλού επιπέδου για να πιέσουν την Τεχεράνη να παράσχει σταθερές και αξιόπιστες εγγυήσεις ότι τα ιρακινά πετρελαιοφόρα θα επιτρέπεται να διέρχονται απρόσκοπτα από το Στενό του Ορμούζ. Αυτή η οικονομική απαίτηση αναδεικνύει την επισφαλή δημοσιονομική ευπάθεια της Βαγδάτης, καθώς οι αυξανόμενες διαταραχές στις εξαγωγές απειλούν την ικανότητα του κράτους να εκπληρώνει βασικές υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένης της καταβολής των μισθών του δημόσιου τομέα.
O ανταποκριτής του The Cradle στο Ιράκ μεταδίδει, σε σημερινή του ανταπόκριση:
Η Ιρακινή Αντίσταση προετοιμάζεται για μια ζωή πέρα από τις παρατάξεις
Η ιρακινή ένοπλη αντίσταση εγκαταλείπει τα γνωστά ονόματα, διατηρώντας παράλληλα τα όπλα που η Ουάσινγκτον θέλει να απομακρυνθούν.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 29ης Ιούλη, το αεροσκάφος του ιρακινού πρωθυπουργού Άλι αλ-Ζαΐντι προσγειώθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Βαγδάτης, μετά από μονοήμερη επίσκεψη στην Τουρκία. Κατά την άφιξή του, έλαβε μήνυμα από τον Τομ Μπάρακ, ειδικό απεσταλμένο του προέδρου των ΗΠΑ για το Ιράκ, με προειδοποίηση ότι θα υπάρξει στρατιωτική απάντηση με πλήγματα σε ιρακινά στρατιωτικά αρχηγεία και στρατόπεδα για τις επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ και της Ιορδανίας, οι οποίες φέρεται να είχαν εξαπολυθεί από ιρακινό έδαφος.
Το μήνυμα έφτασε λίγα λεπτά πριν από τις πρώτες εκρήξεις των αμερικανοσαουδαραβικών αεροπορικών επιδρομών. Οι επιθέσεις εκτείνονταν από τη Βασόρα στον νότο έως τη Νινεβή στον βορρά, πλήττοντας επίσης εγκαταστάσεις των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMU) στη Βαγδάτη, τη Βασίτ, το Κιρκούκ, την Καρμπάλα και την Ντιγιάλα.
Μια προειδοποίηση πριν από τις βόμβες
Το The Cradle πληροφορήθηκε από ανώτερη πολιτική πηγή ότι ο Ζαΐντι συναντήθηκε με τον Μπάρακ λίγο μετά την άφιξη της υψηλόβαθμης ιρακινής αντιπροσωπείας στην Τουρκία στις 28 Ιούλη. Ο Μπάρακ είχε ζητήσει τη συνάντηση για να μεταφέρει μια ξεκάθαρη προειδοποίηση:
«Οι ενέργειες των ιρακινών παρατάξεων έχουν φτάσει σε σημείο που απαιτεί μια απάντηση η οποία θα περιλαμβάνει πλήγματα σε ορισμένους στόχους στο Ιράκ, καθώς αυτές οι παρατάξεις αποτελούν απειλή για τις αμερικανικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους, όπως καταδεικνύεται από τις επιθέσεις τους εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας και του Κουβέιτ».
Σύμφωνα με τις πηγές του The Cradle, ο Ζαΐντι απέρριψε την προτεινόμενη από την Ουάσινγκτον πορεία δράσης και ζήτησε αρχικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι επιθέσεις είχαν ξεκινήσει από το Ιράκ. Οι δίαυλοι επικοινωνίας του με τις παρατάξεις τον είχαν ήδη ενημερώσει ότι δεν είχαν καμία σχέση με οποιεσδήποτε επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων.
Ο Μπάρακ απάντησε ότι η υπόθεση ήταν τεκμηριωμένη και ότι θα ζητούσε να παραδοθούν τα στοιχεία στη Βαγδάτη. Ο Ζαΐντι ζήτησε τότε να σταματήσει οποιαδήποτε προγραμματισμένη επίθεση, τόσο επειδή βρισκόταν εκτός της χώρας όσο και για να του δοθεί χρόνος να αντιμετωπίσει το ζήτημα στο εσωτερικό. Τα πλήγματα, προειδοποίησε, θα έφερναν την κυβέρνηση σε μια πολιτική θέση που δύσκολα θα μπορούσε να διαχειριστεί.
Στις 2:30 π.μ. της 29ης Ιούλη, άρχισαν οι επιδρομές. Επληξαν θέσεις των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMU) σε επτά επαρχίες, σκοτώνοντας τουλάχιστον 20 μέλη των PMU, τραυματίζοντας 32 και προκαλώντας εκτεταμένες υλικές ζημιές. Ιρακινές και ιρανικές αναφορές ανέφεραν επίσης ότι σκοτώθηκαν τουλάχιστον τέσσερις σύμβουλοι των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC).
Τα πλήγματα αποτέλεσαν ένα ακόμη πλήγμα στην ιρακινή κυριαρχία και στη θέση της κυβέρνησης στο εσωτερικό και μεταξύ των γειτόνων της. Η Σαουδική Αραβία αναγνώρισε δημόσια το ρόλο της, με το υπουργείο Άμυνάς της να δηλώνει ότι οι σαουδαραβικές δυνάμεις, σε συντονισμό με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), πραγματοποίησαν πλήγματα «εναντίον συγκεκριμένων στόχων» ως απάντηση σε επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών του βασιλείου, οι οποίες, σύμφωνα με το Ριάντ, προέρχονταν από ιρακινό έδαφος.
Η Βαγδάτη δήλωσε αργότερα ότι ούτε είχε εγκρίνει την επιχείρηση ούτε είχε λάβει προηγούμενη ενημέρωση, διαψεύδοντας τον ισχυρισμό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι τα πλήγματα είχαν συντονιστεί με την ιρακινή κυβέρνηση. Ο Ζαΐντι ακύρωσε επίσης προγραμματισμένη επίσκεψη στο Ριάντ, καθώς οι πολιτικές επιπτώσεις εξαπλώνονταν.
Πριν από τις επιδρομές, η Βαγδάτη είχε ζητήσει από το Ριάντ να μοιραστεί τις πληροφορίες και τα στοιχεία στα οποία βασίζονταν οι κατηγορίες του. Η ιρακινή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα συγκροτούσε μια υψηλού επιπέδου επιτροπή έρευνας και κάλεσε τη Σαουδική Αραβία να συμμετάσχει στη διαπίστωση των γεγονότων. Ο συνασπισμός-ομπρέλα με τους ισχυρότερους δεσμούς με το Ιράν, η Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ (IRI), απέρριψε εν τω μεταξύ τις κατηγορίες του Ριάντ ως «κατασκευάσματα». Οι επιδρομές πρόλαβαν την έρευνα προτού αυτή καταλήξει σε οποιοδήποτε συμπέρασμα.
Μετά τα γεγονότα, πραγματοποιήθηκε επικοινωνία σε υψηλό επίπεδο μεταξύ του σαουδάραβα υπουργού Αμυνας και ενός ιρακινού ηγέτη πρώτης γραμμής, σύμφωνα με τις πηγές του The Cradle. Ο ιρακινός αξιωματούχος που δέχτηκε την κλήση θυμάται το μήνυμα της Σαουδικής Αραβίας:
«Αναγκαστήκαμε να απαντήσουμε. Επιλέξαμε μια συμβολική απάντηση και φροντίσαμε να αποφύγουμε τις απώλειες, ώστε η κατάσταση να μην κλιμακωθεί. Είχαμε υποστεί επιθέσεις που προέρχονταν από το Ιράκ για μεγάλο χρονικό διάστημα, προτού τα πράγματα φτάσουν σε ένα επίπεδο ακρίβειας και ευαισθησίας που απαιτούσε απάντηση».
Το κενό στα στοιχεία του Ριάντ
Κανένα σαουδαραβικό ή αμερικανικό στοιχείο που να αποδεικνύει ότι ιρακινό έδαφος χρησιμοποιήθηκε για την εξαπόλυση επιθέσεων εναντίον του βασιλείου, του Κουβέιτ ή αλλού δεν έχει παρουσιαστεί δημοσίως στη Βαγδάτη. Αυτό που προέκυψε αντ’ αυτού ήταν επίσημες σαουδαραβικές κατηγορίες, οι οποίες ακολουθήθηκαν από δηλώσεις αλληλεγγύης από τα αραβικά κράτη του Κόλπου και την Ιορδανία.
Η θέση του Ριάντ ήταν ότι οι επανειλημμένες επιθέσεις με drones είχαν ξεπεράσει ένα όριο και ότι περαιτέρω επιθέσεις θα επέφεραν περαιτέρω αντίποινα. Το αίτημα του Ιράκ ήταν πιο βασικό: πληροφορίες που οι αρχές του θα μπορούσαν να εξετάσουν και να αξιοποιήσουν προτού ξένα αεροσκάφη παραβιάσουν ξανά τα σύνορά του.
Η Iσλαμική Αντίσταση στο Ιράκ αρνήθηκε οποιονδήποτε ρόλο σε επιχειρήσεις με πυραύλους ή drones εναντίον σαουδαραβικών στόχων. Σε προηγούμενους γύρους, η Ιρακινή Αντίσταση και οι επιμέρους παρατάξεις της, ενεργώντας συλλογικά ή ξεχωριστά, συνήθως αναλάμβαναν την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον στόχων ή συμφερόντων των ΗΠΑ που συνδέονταν με τον αμερικανικό στρατό, μέσω επίσημων ανακοινώσεων και βίντεο από τις επιχειρήσεις.
Οι ιρακινές υπηρεσίες ασφάλειας και πληροφοριών δεν έχουν αποδείξει δημόσια ότι επιθέσεις με drones τέτοιας κλίμακας εξαπολύθηκαν από τη χώρα. Ποιοι, λοιπόν, τις πραγματοποίησαν;
Πληροφορίες που απέκτησε το The Cradle δείχνουν προς νέους πυρήνες που σχηματίστηκαν από διαφορετικές ομάδες εντός των παρατάξεων της Αντίστασης. Προερχόμενοι από στοιχεία που επιδιώκουν έναν ευρύτερο ιρακινό ρόλο στην περιφερειακή αντιπαράθεση, αυτοί οι πυρήνες φέρεται να ανέλαβαν τον επιχειρησιακό ρόλο στο πεδίο.
Ανήκουν σε έναν νέο σχηματισμό, τα μέλη του οποίου είχαν προηγουμένως σημαντικό ρόλο στη στρατιωτική δομή της Αντίστασης. Ορισμένοι αποχώρησαν από μεγάλες παρατάξεις, εν μέρει σε αντίθεση με την προτεινόμενη παράδοση των όπλων τον επόμενο μήνα.
Ακόμη και πριν από αυτή τη διαφωνία, πίστευαν ότι η Ιρακινή Αντίσταση θα έπρεπε να έχει διαδραματίσει ευρύτερο και πιο δυναμικό ρόλο καθ’ όλη τη διάρκεια του περιφερειακού πολέμου, από την Επιχείρηση «Κατακλυσμός του Αλ-Ακσα» της Χαμάς τον Οκτώβρη του 2023 και την επακόλουθη επίθεση εναντίον του Ιράν μέχρι τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.
Γι’ αυτές τις ομάδες, ο επιχειρησιακός τους ρόλος έχει πλέον μεγαλύτερη σημασία από την ανακοίνωση ενός ονόματος, μιας ταυτότητας, ενός εμβλήματος ή ενός διακριτικού. Η αποχώρησή τους φέρεται επίσης να συνοδεύτηκε από τη μεταφορά επιχειρησιακά αξιοποιήσιμου οπλισμού. Οι πηγές δεν διευκρίνισαν αν αυτός αποτελούνταν μόνο από drones ή περιλάμβανε επίσης πυραύλους, τεχνολογία και δεδομένα στόχευσης.
Μια σημαντική παράταξη είχε ανακοινώσει τη συγκρότηση επιτροπής για να παραδώσει τα όπλα της και να διακόψει τους δεσμούς της με τις PMU. Κατά την απογραφή της πρώτης παρτίδας drones της, ο αξιωματούχος ασφάλειας που επέβλεπε τη διαδικασία φέρεται να διαπίστωσε ότι τα αεροσκάφη ήταν λιγότερα από όσα ανέμενε η κυβέρνηση. Η παράταξη δήλωσε ότι «μια ομάδα αποσχίστηκε από τις τάξεις μας και πήρε μαζί της στρατιωτικές δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένων drones».
Παλιά στρατηγική, νέοι σχηματισμοί
Η δημιουργία ομάδων που επιχειρούν πέρα από τις καθιερωμένες δομές και ονομασίες δεν αποτελεί κάτι νέο στον τρόπο με τον οποίο η Τεχεράνη διαχειρίζεται την επιρροή της στο Ιράκ. Παραλλαγές αυτής της προσέγγισης έχουν εμφανιστεί επανειλημμένα από το 2003.
Οταν οι υποστηριζόμενες από την Τεχεράνη ιρακινές δυνάμεις της αντιπολίτευσης επέστρεψαν μετά την αμερικανική εισβολή, το Ιράν συμβούλευσε συμμάχους όπως η Οργάνωση Μπαντρ να εισέλθουν σταδιακά στην πολιτική και είτε να παραμερίσουν τα όπλα τους είτε να τα ενσωματώσουν στο νέο κράτος. Χιλιάδες μαχητές της Μπαντρ εντάχτηκαν στις υπηρεσίες ασφάλειας και στο υπουργείο Εσωτερικών καθώς αυτά ανασυγκροτούνταν.
Αυτό δεν σήμαινε εγκατάλειψη της ένοπλης δράσης εκτός κρατικού πλαισίου όποτε οι περιστάσεις το απαιτούσαν. Παράλληλα, η Τεχεράνη υποστήριξε την αναδιοργάνωση παλαιών συμμαχικών δικτύων και τον σχηματισμό νέων ομάδων. Πολλές από αυτές τις δυνάμεις κινητοποιήθηκαν μετά την κατάληψη της Μοσούλης και άλλων ιρακινών πόλεων από το ΙSIS τον Ιούνη του 2014, όταν η κατάρρευση αρκετών μεραρχιών του στρατού άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία των PMU.
Οι PMU ενέταξαν πολλές από αυτές τις παρατάξεις στον κρατικό μηχανισμό ασφάλειας χωρίς να διαλύσουν τις δικές τους δομές διοίκησης, τις πολιτικές τους διασυνδέσεις ή τους δεσμούς τους πέραν του Ιράκ. Εγιναν μέρος του κράτους, διατηρώντας παράλληλα σημαντική ελευθερία δράσης.
Η στρατηγική δεν παρέμεινε αποκλειστικά ιρανική. Και οι ίδιες οι ιρακινές παρατάξεις τη χρησιμοποίησαν σε διαφορετικές περιόδους, δημιουργώντας παράλληλες ομάδες ή οργανώσεις-βιτρίνες υπό νέα ονόματα, ενώ παρείχαν υποστήριξη και τους άφηναν περιθώριο να επιχειρούν. Από το 2020, οι λεγόμενες ομάδες-βιτρίνες αποτέλεσαν ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο για τη διατήρηση εύλογης δυνατότητας άρνησης και την περιπλοκή των αμερικανικών αντιποίνων.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι σχηματισμοί που περιγράφονται από τις τρέχουσες πηγές ακολουθούν ένα μοτίβο που έχει χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Μια γνωστή παράταξη μπορεί να διαπραγματευτεί, να αποκλιμακώσει την κατάσταση ή να παραδώσει μέρος του οπλοστασίου της, ενώ μια λιγότερο ορατή παραφυάδα διατηρεί την ικανότητα να δράσει όταν η επιχειρησιακή δράση υπό το όνομα της μητρικής ομάδας συνεπάγεται υπερβολικά υψηλό πολιτικό ή στρατιωτικό κόστος.
Αυτό που ξεχωρίζει τη σημερινή συγκυρία είναι η άνευ προηγουμένου πίεση που ασκείται στις κορυφαίες παρατάξεις της Ιρακινής Αντίστασης για να παραδώσουν τα όπλα τους.
Η δοκιμασία των όπλων του Σεπτέμβρη
Η αμερικανοσαουδαραβική επίθεση δεν μπορεί να διαχωριστεί από την επανειλημμένη επιμονή της Βαγδάτης ότι η υπαγωγή όλων των όπλων υπό κρατικό έλεγχο αποτελεί κυβερνητική πολιτική, με την 30ή Σεπτέμβρη να έχει οριστεί ως προθεσμία για τη συμμόρφωση των παρατάξεων. Ωστόσο, η Χαρακάτ αλ-Νουτζάμπα, η Κατάιμπ Χεζμπολά, η Κατάιμπ Σαγίντ αλ-Σουχάντα και άλλες παρατάξεις έχουν απορρίψει τον αφοπλισμό.
Ο γενικός γραμματέας της Νουτζάμπα, σεΐχης Ακραμ αλ-Καάμπι, έχει χαρακτηρίσει τα όπλα της Αντίστασης «κόκκινη γραμμή». Η Κατάιμπ Χεζμπολά, υπό την ηγεσία του Αχμαντ αλ-Χαμιντάουι, γνωστού και ως Αμπού Χουσεΐν, έχει λάβει παρόμοια θέση, ενώ και η Κατάιμπ Σαγίντ αλ-Σουχάντα έχει περιγράψει τα όπλα της ως παρακαταθήκη και καθήκον.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο διοικητής της Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), Εσμαΐλ Καανί, επισκέφτηκε τη Βαγδάτη στις 10 Αυγούστου. Το πρόγραμμά του περιλάμβανε συναντήσεις με ιρακινούς πολιτικούς και αξιωματούχους ασφάλειας, καθώς και με διοικητές σιιτικών ένοπλων παρατάξεων. Στο επίκεντρο της ατζέντας βρισκόταν το σχέδιο αφοπλισμού της κυβέρνησης.
Πηγές που είχαν ενημερωθεί για την επίσκεψη δήλωσαν στο The Cradle ότι ο Καανί διερεύνησε τις θέσεις των ηγετών των παρατάξεων και υποστήριξε μια πορεία που βασιζόταν σε δύο θέσεις: καμία παράδοση όπλων προς το παρόν και καμία σύγκρουση με το κράτος. Οι παρατάξεις κατέληξαν περίπου στο ίδιο συμπέρασμα. Δεν θα αφοπλίζονταν, αλλά ούτε θα επέτρεπαν στη διαμάχη να εξελιχτεί σε ανοιχτές συγκρούσεις με τις κυβερνητικές δυνάμεις.
Αυτή η ισορροπία ενδέχεται να αποδειχτεί δύσκολο να διατηρηθεί.
Η Βαγδάτη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τη δοκιμασία που έθεσε ο Μπάρακ και, πίσω από αυτόν, ο Λευκός Οίκος. Σύμφωνα με την αμερικανική θέση που μεταφέρθηκε στους ιρακινούς ηγέτες, η σημερινή κυβέρνηση πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις για την υπαγωγή των όπλων υπό κρατικό έλεγχο, να τερματίσει σταδιακά το ζήτημα των παρατάξεων, να αποτρέψει εκπροσώπους των παραστρατιωτικών οργανώσεων από το να καταλαμβάνουν ανώτερες κυβερνητικές θέσεις και να διακόψει τη λειτουργία εταιριών που, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, διοχετεύουν δολάρια σε ένοπλες ομάδες.
Αυτές οι απαιτήσεις διαμορφώνουν πλέον τις σχέσεις της Ουάσινγκτον με τη Βαγδάτη. Η πίεση επεκτείνεται στην πρόσβαση του Ιράκ στα έσοδα από το πετρέλαιο που τηρούνται στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης, καθώς και στις μικρότερες αποστολές φυσικών δολαρίων που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης. Η Ουάσινγκτον έχει ήδη αποδείξει την προθυμία της να χρησιμοποιήσει αυτή τη χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική ως μοχλό πίεσης στην ιρακινή πολιτική.
Οι παραδόσεις μετρητών δεν χρηματοδοτούν το ιρακινό κράτος στο σύνολό του, όπως υποστηρίζουν ορισμένες πολιτικές αναφορές. Αντιπροσωπεύουν μόνο ένα περιορισμένο μέρος των εισροών δολαρίων του Ιράκ. Η ευρύτερη πηγή αμερικανικής πίεσης είναι η εξάρτηση της Βαγδάτης από την πρόσβαση στα κρατικά έσοδα από το πετρέλαιο που τηρούνται στη Νέα Υόρκη, τα οποία στηρίζουν έναν κρατικό προϋπολογισμό που εξακολουθεί να χρηματοδοτείται σε συντριπτικό βαθμό από τις εξαγωγές αργού πετρελαίου.
Η προθεσμία της 30ής Σεπτέμβρη πλησιάζει. Το κατά πόσο η Βαγδάτη μπορεί να την επιβάλει χωρίς να στρέψει το κράτος εναντίον της Αντίστασης – και το κατά πόσο οι παρατάξεις μπορούν να διατηρήσουν τα όπλα τους χωρίς να προκαλέσουν έναν ακόμα γύρο ξένων επιδρομών – σύντομα θα γίνει σαφές.
