Ενας τεχνοκράτης, ειδικός στις τηλεπικοινωνίες, ο Γασάν Χίτου, εκλέχτηκε ως προσωρινός πρωθυπουργός για τις ελεγχόμενες από τους αντάρτες περιοχές της βόρειας και ανατολικής Συρίας από τη σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του Εθνικού Συνασπισμού της αντιπολίτευσης, που συνήλθε στις 18 και 19 του Μάρτη στην Κωνσταντινούπολη. Ο Χίτου συγκέντρωσε 35 ψήφους από τα 48 ψηφοδέλτια που έπεσαν στην κάλπη, με 4 λευκά, σε σύνολο 63 συμμετεχόντων στη σύνοδο, από τους οποίους οι 15 αποχώρησαν πριν από την ψηφοφορία, δηλώνοντας έτσι την αντίθεσή τους στη διαδικασία και τις διαφωνίες στις γραμμές της αντιπολίτευσης.
Ο Γασάν Χίτου γεννήθηκε στη Δαμασκό, αλλά για δεκαετίες ζούσε στο Ντάλας του Τέξας, απ’ όπου πήγε πρόσφατα στην Τουρκία. Είναι διευ-θυντής της εταιρίας τηλεπικοινωνιών Integrated Telecom Solutions και πρόεδρος του τμήματος στο Ντάλας του Syrian American Council, το οποίο από το 2011 ασκούσε πίεση για τον εξοπλισμό των ανταρτών στη Συρία από τις ΗΠΑ και ενδεχομένως την άμεση αμερικάνικη εμπλοκή στον πόλεμο.
Οι υποψήφιοι για τη θέση του προσωρινού πρωθυπουργού ήταν συνολικά 12, από τους οποίους οι 10 από το εξωτερικό (ΗΠΑ, Καναδάς, Ευρώπη, χώρες του Κόλπου) και όλοι τεχνοκράτες, επιχειρηματίες, οικονομολόγοι και ένας πρώην υπουργός του πατέρα Ασαντ. Γεγονός ενδεικτικό της ταυτότητας, της επαφής με τη συριακή πραγματικότητα και της σχέσης με το συριακό λαό της προσωρινής κυβέρνησης που θα σχηματιστεί στις επόμενες δύο με τέσσερις βδομάδες, η οποία επίσης θα αποτελείται, όπως έχει ανακοινωθεί, από τεχνοκράτες.
Πρέπει να σημειωθεί ότι είχε προηγηθεί το τελευταίο διάστημα η ακύρωση δύο φορές προγραμματισμένης συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του Εθνικού Συνασπισμού της αντιπολίτευσης για την εκλογή προσωρινού πρωθυπουργού, κυρίως λόγω διαφωνιών και διάστασης στις γραμμές της για την αναγκαιότητα του σχηματισμού προσωρινής κυβέρνησης σε σχέση με το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση Ασαντ.
Διάσταση στις γραμμές της αντιπολίτευσης
Οπως φαίνεται, η στασιμότητα στα πολεμικά μέτωπα και η προφανής αδυναμία και των δύο αντιπάλων να νικήσουν στρατιωτικά, έχει οδηγήσει ένα τμήμα των πολιτικών δυνάμεων της αντιπολίτευσης να τάσσεται υπέρ των διαπραγματεύσεων με το καθεστώς Ασαντ, με στόχο το σχηματισμό μιας μεταβατικής κυβέρνησης με τη συμμετοχή και των δύο πλευρών και τον τερματισμό του πολέμου. Τη θέση αυτή εξέφρασε ο επικεφαλής του Εθνικού Συνασπισμού Μοάζ αλ-Κατίμπ στα τέλη Γενάρη καλώντας σε διαπραγματεύσεις με εκπροσώπους του καθεστώτος Ασαντ που «δεν έχουν βάψει τα χέρια τους με αίμα», προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τις δυνάμεις που θέτουν ως προϋπόθεση κάθε διαπραγμάτευσης την παραίτηση Ασαντ. Ο ίδιος τάχθηκε ενάντια στο σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης φοβού-μενος ότι θα βαθύνει το διχασμό και θα περιορίσει σοβαρά τις δυνατότητες διαπραγμάτευσης με το καθεστώς Ασαντ. Με τη θέση αυτή τάσσονται προφανώς και τα μέλη της Γενικής Συνέλευσης που αποχώρησαν από τη σύνοδο της Κωνσταντινούπολης για την εκλογή του προσωρινού πρωθυπουργού, που αποτελούν όμως αυτή τη στιγμή μειοψηφία σ’ αυτό το σώμα.
Διαφοροποίηση της Ουάσιγκτον
Τουλάχιστον επιφυλακτική στάση επίσημα στο ζήτημα της προσωρινής κυβέρνησης κρατά όμως και ο Λευκός Οίκος, ο οποίος το τελευταίο διάστημα έχει διαφοροποιήσει τη θέση του απέναντι στο καθεστώς Ασαντ . Ο νέος αμερικάνος υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι πήγε ακόμη πιο πέρα από το Μοάζ αλ-Κατίμπ. Σε κοινή συνέντευξή του με το νορβηγό υπουργό Εξωτερικών στο Οσλο στις 13 του Μάρτη, μεταξύ άλλων, δήλωσε: «Εμείς θέλουμε να σταματήσουμε τους σκοτωμούς. Και αυτοί (σ.σ. η αντιπολίτευση) θέλουν να σταματήσουν τους σκοτωμούς. Ο κόσμος θέλει να σταματήσει τους σκοτωμούς. Και εμείς θέλουμε να μπορέσουμε να δούμε τον Ασαντ και τη συριακή αντιπολίτευση να καθίσουν στο τραπέζι για το σχηματισμό μιας μεταβατικής κυβέρνησης σύμφωνα με το πλαίσιο που δημιουργήθηκε στη Γενεύη, το Πρωτόκολλο της Γενεύης, το οποίο απαιτεί αμοιβαία συναίνεση και από τις δύο πλευρές για το σχηματισμό αυτής της μεταβατικής κυβέρνησης». Υπενθυμίζουμε ότι το Πρωτόκολλο της Γενεύης δεν έκανε καμιά αναφορά στο ρόλο του Ασαντ στις διαπραγματεύσεις, ότι η Ρωσία απέρριπτε συστηματικά τον όρο παραίτησης του Ασαντ και ότι ο αμερικάνος πρόεδρος είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι ο Μπασάρ Ασαντ είχε χάσει τη νομιμοποίησή του και έπρεπε να παραιτηθεί.
Με τις δηλώσεις Κέρι ο σύριος πρόεδρος προσωπικά και όχι κάποιοι εκπρόσωποι του καθεστώτος αναγορεύεται σε συνομιλητή της αντιπολίτευσης, ο οποίος , όπως και η αντιπολίτευση, πρέπει να κάνουν τις αναγκαίες υποχωρήσεις για το σχηματισμό, σε ισότιμη βάση εννοείται, μιας μεταβατικής κυβέρνησης. Γεγονός που ουσιαστικά σημαίνει αναγνώριση της νομιμότητας του καθεστώτος και του Ασαντ ως προέδρου της χώρας και συνιστά προληπτικό πλήγμα στην προσπάθεια του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας να ορίσουν ως εκπρόσωπο της Συρίας την προσωρινή κυβέρνηση του Γασάν Χίτου στη σύνοδο του Αραβικού Συνδέσμου στις 26 και 27 του Μάρτη στη Ντόχα του Κατάρ.
Πρόκειται για σαφή διαφοροποίηση της στάσης του Λευκού Οίκου και προσέγγιση με τη θέση της Μόσχας. Η αλλαγή αυτή φαίνεται να σχετίζεται με την αντοχή που δείχνει το καθεστώς Ασαντ, παρά τις απώλειες που έχει υποστεί, με τη στασιμότητα στην εξέλιξη του πολέμου και την αδυναμία και των δύο αντιπάλων να επικρατήσουν στρατιωτικά καθώς και με την αύξηση της επιρροής των αντάρτικων σχηματισμών του ριζοσπαστικού Ισλάμ, οι οποίοι όχι μόνο έχουν σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες και ελέγχουν μεγάλα τμήματα του εδάφους στη βόρεια και ανατολική Συρία, αλλά έχουν οργανώσει στις περιοχές που ελέγχουν δίκτυα κοινωνικών υπηρεσιών ανακουφίζοντας τα δεινά του λαού και προσελκύοντας με όλα αυτά χιλιάδες νέους στις γραμμές τους. Συν τοις άλλοις, σχετίζεται με την ασφάλεια του Ισραήλ, καθώς οι αντάρτες έχουν καταλάβει θέσεις του κυβερνητικού στρατού στο Γκολάν, ακόμη και σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από την ουδέτερη ζώνη στα σύνορα με το Ισραήλ. O αρχηγός του ισραηλινού στρατού Μπένι Γκαντζ, απευθυνόμενος στις 18 Μάρτη σε ετήσια διάσκεψη για την Ασφάλεια, προειδοποίησε ότι «η κατάσταση στη Συρία έχει γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη. Οι τρομοκρατικές οργανώσεις γίνονται όλο και πιο ισχυρές. Τώρα πολεμούν εναντίον του Ασαντ, αλλά στο μέλλον μπορεί να στραφούν εναντίον μας. Το πολύ σημαντικό οπλοστάσιο του συριακού στρατού μπορεί να πέσει στα χέρια αυτών των τρομοκρατικών οργανώσεων».
Ενδεικτική της ανησυχίας του Λευκού Οίκου από τις εξελίξεις αυτές είναι η είδηση που αποκάλυψε σε σχετικό άρθρο της η «Los Angeles Times» (15/3/13) επικαλούμενη αμερικάνους αξιωματούχους, ότι η CIA έχει συγκροτήσει μια ομάδα αξιωματικών, ειδικά για τη Συρία, που χειρίζονται τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη, οι οποίοι συγκεντρώνουν πληροφορίες και στοιχεία για ισλαμιστές αντάρτες του Μετώπου αλ-Νού-σρα, που θεωρείται ο ισχυρότερος ισλαμικός αντάρτικος σχηματισμός και έχει χαρακτηριστεί από την Ουάσιγκτον τρομοκρατική οργάνωση, και ετοιμάζουν σχέδιο για να δολοφονήσουν με στοχευμένες επιθέσεις όσους χρειαστεί.
Ζητούμενο η αναγνώριση
Οσο για την προσωρινή κυβέρνηση, που αναμένεται να σχηματιστεί το επόμενο διάστημα, το μέλλον της προοιωνίζεται αβέβαιο, γιατί έχει να αντιμετωπίσει σοβαρότατες προκλήσεις. Το ζητούμενο είναι πρώτα απ’ όλα να κερδίσει την αναγνώριση από τους αντάρτες που ελέγχουν μεγάλες περιοχές στη βόρεια και ανατολική Συρία. Στις περιοχές αυτές, ένα μωσαϊκό αντάρτικων ομάδων και τοπικών συμβουλίων έχουν καλύψει το κενό που άφησε η αποχώρηση των κυβερνητικών δυνάμεων, οργανώνοντας περιπολίες περιφρούρησης, επαναλειτουργία φούρνων, λειτουργία δικαστηρίων, φυλακών και άλλων υπηρεσιών. Συνεπώς δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα αποδεχτούν μια εξουσία που θα τους επιβληθεί απέξω και μάλιστα από μια κυβέρνηση με πρωθυπουργό και υπουργούς από το εξωτερικό, που δεν έχουν καμιά σχέση με το συριακό λαό και σοβαρή επαφή με τη συριακή πραγματικότητα.
Ο μόνος από την πλευρά των ανταρτών που δήλωσε ότι θα αναγνωρίσει την προσωρινή κυβέρνηση ως τη μόνη νόμιμη κυβέρνηση στη Συρία είναι ο φερόμενος ως αρχηγός του Ελεύθερου Συριακού Στρατού, ο στρατηγός Σαλίμ Ιντρίς. Η επιρροή του οποίου, ωστόσο, είναι περιορισμένη, όχι μόνο γιατί είναι ασαφές πόσες από τις εκατοντάδες αντάρτικες ομάδες που πολεμούν το καθεστώς Ασαντ υπακού-ουν στις διαταγές του, αλλά και γιατί μερικοί από τους ισχυρότερους αντάρτικους σχηματισμούς δεν αναγνωρίζουν την αρχηγία του. Για παράδειγμα, το Μέτωπο αλ-Νούσρα δεν αναγνωρίζει ούτε τον Εθνικό Συνασπισμό της αντιπολίτευσης ούτε την αρχηγία του Σαλίμ Ιντρίς, ενώ ο τελευταίος δηλώνει ότι οι δικές του αντάρτικες δυνάμεις δεν έχουν καμιά σχέση με το αλ-Νούσρα.
Με τα δεδομένα αυτά, εξίσου αμφίβολη είναι η αναγνώριση και η επιρροή που μπορεί να κερδίσει ο προσωρινός πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του στην ευρύτερη συριακή κοινωνία.
